Çagaňa hünärli bilim bermeli
Türkmen çagasy halal, watanyna wepaly, sazlaşykly ösen, sagdyn pikir ýöredýän, jomart we jogapkärçiligi duýýan adam bolup ýetişensoň, ata-enäniň soňky borjy perzendine şular bolmalydyr: birinjiden, hünärli bilim bermelidir, ikinjiden, öý tutup bermelidir, üçünjiden, öýermelidir!

(17-18)

«Özüni tanan weli»
Adamyň beýikligi özüni açmakdan, özüne akyl ýetirmekden, öz dünýäsini açyp bilmekden başlanýar! Özgä akyl ýetirmek, özgä baha bermek aňsat, iş özüňi tanamakda! Şonuň üçinem, dana ata-babalarymyz «Özüni tanan weli» diýendirler!

(25)

Zeminde gürläp, pikirlenip, sözläp bilýän jandar diňe Adam däl!
Adamzat ýigriminji asyrda Zemini, ähli sebitleri, ýeriň haýwanat, tebigat, ösümlikler dünýäsini ilik-düwme öwrenip, asmana çykyp, täze ösüş eýýamyna gadam basdy. Adamzat döräli bäri özüni Zeminde pikirlenip, gurup, döredip bilýän, ýalňyz akylly-başly Zemin şasydyr öýdüp ýören pikiriniň ýalňyşdygyna göz ýetirip başlady.

Zeminde gürläp, pikirlenip, sözläp bilýän jandar diňe Adam däl!

(55)

Türkmenistan – ylym mesgeni
Oýlap tapyşlar barha artypdyr. Türkmenistan ylym adamlarynyň, danalarynyň, danyşmentleriniň, şahyrlaryň mesgenine öwrülipdir.

(56)

Bilim – göwnüň çeşmesi 
Oguznama — ata-babalaryň geçmiş şöhraty baradaky ýazgylardyr. Şol ýazgylar arkaly nesillerde ata-babalara bolan guwanç hem buýsanç duýgusyny döretmek maksat edinilipdir. Diýmek, maglumatlar, ýagny bilim göwnüň çeşmesi bolup durýar.

(62-63)

Oguzyň buýrugyna görä, ähli halky üçe böldüler. Akyldarlara, bilimlilere, hasapçylara  mal we dowar jem etmek, harç etmek, girdeji we çykdajyny hasaplamak, kethudalyk, wezirlik we ýazyjylyk berdi.

(86)

Oguz atamyzyň sargydy
—    Üç bilimdaryň ylalaşan sözüni, her ýerde diýmek bolar. Bolmasa oňa ynam etmek bolmaz. Öz sözüňi we gaýry kişi sözüni şol bilimdarlar sözüne barabar et. Eger muwapyk bolsa, ony sözlemek bolar, bolmasa sözlemezlik gerekdir.

(88)

Adam özüne akyl ýetirmekden başlanýar!

Milletiňe akyl ýetirmek är işi, akyldar işi!

(96)

Ylymlyny sylamak parz
Oguz han Türkmen ýaşy ýekeje gün uly bolsa-da, ulyny sylamagy parz edipdir. «Ulug ýokmy — ulama bar» diýip, ýaşuly kethuda ýok ýerinde ylymlyny sylamagy parz edipdir.  

(98)

«Kitap okan beýlede dursun, diňläp oturan hem bihal däldir»
Ata-babalarymyz «Kitap okan beýlede dursun, diňläp oturan hem bihal däldir» diýer ekenler! Oguz hanyň ganynda beýik ynsanperwerlik bolupdyr, ony söweşde wepat bolan esgeriniň ogluny Oguz hanyň ogullyk alşy hem habar berýär!

(101)

Türkmeniň atabeglik mekdebi
Oguz döwründen başlap köşklerde patyşanyň, serkerdeleriň, barjamly adamlaryň ogullaryna aýratyn bilim, terbiýe berlipdir. Patyşalygyň ýanyndaky ýörite mekdeplerde çagalara bilim, terbiýe berýän terbiýeçilere, mugallymlara atalar, atalyklar, atabegler diýlipdir.

(116)

Öz maşgala aladasy bolmazlygy üçin atabegler öý-işik edinmän, patyşalaryň we serkerdeleriň çagalaryny dünýä inen gününden terbiýeläp başlapdyrlar. Atabegler türkmen gullaryndan ýörite ýetişdirilipdir.

Atabegler çagalara dünýä dillerini, aýratyn hem söweş we serkerdelik tilsimatlaryny öwredipdirler. Şeýle bolansoň, türkmenler az sanly goşun bilen özlerinden on-ýigrimi esse artyk duşmanlary hem ýeňmegi başarypdyrlar. Olaryň deňsiz-taýsyz ýeňişleri gazanmaklaryna atabegleriň öwreden tilsimatlary kömek edipdir.

Atabegler öz okuwçylaryna dünýäniň ähli ylymlaryny öwredipdirler. Türkmen serkerdeleri dünýäniň köp dillerini bilipdirler, dünýä ylymlaryndan, edebiýatyndan, söweş tilsimatlaryndan habarly bolupdyrlar.

(117)

Türkmen ili dünýä dünýäde ylmyň, bilimiň, terbiýäniň ojagy bolupdyr
Oguz handan başlap, orta asyra çenli türkmen ili dünýäde ylmyň, bilimiň, terbiýäniň ojagy bolupdyr. Hindistanyň, Hytaýyň, Wizantiýanyň hanlary, patyşalary çagalaryny okatmak, söweş we serkerdelik tälimini aldyrmak üçin ýörite iberipdirler. Türkmen atabegleriniň terbiýesini alan ýaşlar dünýäniň ähli künjeginde dünýägaraýyşlarynyň giňligi, sowatlylygy, beden taýdan sagdynlygy, serkerdelik başarnygynyň artykmaçlygy bilen parhlanypdyrlar.

(117)

Artykly türkmenler ylma, sowatlylyga aýratyn sarpa goýan nesil şejeresi hökmünde taryhda galypdyr. Artykly türkmenleriň ýardam bermegi bilen edilen açyşlar dünýä taryhynda belli bir derejede orun eýeläpdir.

(123)

Taryh biziň üçin iň gymmatly terbiýe mekdebidir
Men ata-babalarymyzyň geçen ýoluna gysgaça ünsüňizi çekdim. Gelejekde biz ata-babalarymyzyň geçen ýoluny, guran döwletleriniň taryhyny düýpli öwrenmelidiris. Taryh biziň üçin iň gymmatly terbiýe mekdebidir. Bize täsin taryhy gymmatlyklarymyzy öwrenmek, ruhy dünýämizi mundan hem baýlaşdyrmak bagty garaşýar.

(146)

«Wah, lagnat siňmiş Çingiz hanyň wagşy ordasy bolmadyk bolsa ... »
Mahal-mahal agyr oýlara batyp, özümi dert-azara goýýaryn: «Wah, lagnat siňmiş Çingiz hanyň wagşy ordasy bolmadyk bolsa, taryhyň bu apaty pajarlap oturan ýüz müňlerçe ilatly Köneürgenjiň, Maru-şahu-jahanyň, Şährislamyň, Abywerdiň, Amulyň, Zemmiň, Dehistanyň, şäher-kentlerini boýnuna göwher monjuk ýaly düzüp oturan Oguzboýunyň (Uzboýuň) üstünden sowa geçen bolsa, müňlerçe kitaply kitaphanalar — «Ylym öýleri»  ýakylyp-ýandyrylmadyk bolsa, häzir Türkmenistan dünýäniň ykdysady, syýasy, medeni, ylmy mertebesini göterip barýan kuwwatly döwlet bolardy. 

(150)

«Kitaplar dünýäsine gidip, merdana ata-babalarymyň ruhlaryny agtardym»  
Aga-gara düşünip, okap-öwrenip ugranymdan soň, men eziz watanymyň hem ýetimdigine, halkymyň hem ýesirdigine göz ýetirdim. Ýaradanyň ýagty jahanynda gözlerimden monjuk-monjuk ýaş akdyrmasam-da, ýaradar ýüregimiň ganyny sarkdyryp gezmeli boldum. Bendiniň janyndan geçip öz ýurduny agtaryşy ýaly, ýetimiň ata-babasyny, ýakyn garyndaşyny agtaryşy ýaly men kitaplar dünýäsine gidip, merdana ata-babalarymyň ruhlaryny agtardym.

(154)

«Oglankam men türkmeniň kimdigini, watanyň nämedigini öwrendim»  
...oglankam men türkmeniň kimdigini, watanyň nämedigini öwrendim. Ilki ýüregimiň, soňra gündeligimiň bir ýerine «Ir dana bor, bu dünýäniň örtäni»  diýip ýazan sözüme kalbymy ýyladyp gezdim. Onsoňam, göwnüň syna-syna seýik bolýandygyna göz ýetirdim. 

Men adamyň nämedigine gaty ir akyl ýetirdim.

(154)

Bu gün biz öz akylymyz bilen dünýä özümizi tanadarys  
Taryhda biziň ata-babalarymyz gylyç bilen dünýä özlerini tanadan bolsa, bu gün biz öz akylymyz, baý ruhy gymmatlyklarymyz bilen dünýä özümizi tanadarys.

(158)

Ruh adamyň kellesinde mesgen tutanda, ylym we dünýägaraýyş; ruh adamyň ýüreginde ornaşanda bolsa, sungat kemala gelýär.

(162)

Edermenligiň ruhy çeşmeleri  
Okaýan kitaplary, eşidýän dessanlary, diňleýän gep-gürrüňleri watan hem edermenlik barada bolsa, nädip halkymyz edermen bolmasyn!

(171)

Milletiň akyly onuň pelsepesidir hem aňyýetidir  
Adamyň esasy synasy — göwresi, ýüregi hem akylydyr. Milletiňem öz göwresi, ýüregi hem akyly bolýar. Göwresi — maddy medeniýeti; ýüregi — dili, sazy; onuň akyly bolsa — milletiň pelsepesidir hem aňyýetidir.

(175)

Dini sowatlylyk umumy bilimleri ýaýratmak üçin uly ähmiýetli bolupdyr. Emma dini syýasy göreşiň serişdesine, baknalygyň guralyna öwürmek hiç kimiň kellesine-de gelmändir.

(177)

Adamyň akyllysy dil öwrener
Çagaňa dili manysy bilen öwret.  
[Oguz han Türkmeniň dil hakynda aýdanlaryndan]

(212)

Ilkinji mehaniki robotlar   
Bu hökümdarlyk Anadolynyň türkmenleşmegine uly kömek edýär, ylma-bilime uly üns berýär. Ilkinji mehaniki robotlary Artykly hökümdarlygynyň alymlarynyň oýlap tapandygy bellidir.  

(231)

Her bir raýatyň bilim almaga hukugy bardyr. Umumy orta bilim hökmanydyr, her bir adamyň döwlet okuw jaýla­rynda mugt bilim almaga haky bardyr. 
[Türkmenistanyň Konstitusiýasyndan]

(264)

Oka, öwren, yhlas eýle, şöhrat-şanym Watandadyr.
[Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň «Watandadyr» goşgusyndan]

(276)

Öňi bilen, ylymly, sowatly bolmaly
Biziň ilatymyzyň her bir adamy baý bolmalydyr, ýöne, öňi bilen, ylymly, sowatly ösen dünýägaraýyşly adam bolmalydyr. 

(299)

Perzendiňe ylym bilen nadanlygyň arasyny açyp ber
Eziz ata-ene, sen öz jigerbendiňe:

            Halal bilen haramyň arasyny açyp ber.
            Ýalan bilen çynyň arasyny açyp ber.
            Ýagşylyk bilen ýamanlygyň arasyny açyp ber.
            Zähmet bilen harsydünýäligiň arasyny açyp ber.
            Ylym bilen nadanlygyň arasyny açyp ber.
            Haýyr bilen şeriň arasyny açyp ber.

Şularyň arasyny dil bilen däl, iş bilen açyp berseň, perzendiňe terbiýe berdigiňdir. 

(330)

Oka! Öwren! Döret!
Eziz oglum, mähriban gyzym! Oka! Öwren! Döret! Seniň bilimli, ylymly, hünärli bolmagyň kuwwatly Watan üçin, Garaşsyz diýar, gahryman halkyň üçin zerur gerekdir.

(337)

YLYM BAGTYŇ  ÇYRAGYDYR

Iň oňat ylym — jemgyýete peýda getirýän ylymdyr.

Jemgyýete peýda bermeýän ylmyň hakyky ylymdygy şübhelidir. Adamzadyň islendik işiniň manysy haýyr görmekdir. Çünki nep, haýyr görmek jemgyýetçilik ýaşaýşyny üpjün etmegiň usulydyr.

Alym öz ylmy bilen jemgyýetiň maddy we ruhy kämilligine hyzmat etmelidir. Eger ol bu işden çetde galýan bolsa, onuň ylmy bimanylyk, boş hem howaýy akyl satmadan başga hiç zat däldir.

Ylym bilimleriň, maglumatlaryň näme üçin we kime gerekligi belli bolmadyk howaýy toplumy däldir. Şunuň ýaly ýalan ylym bir husydyň körmüş syçan ýaly ýygnap, soňam gizläp goýan, il hajatyna ýaramaýan baýlygy kysmy bir zatdyr.

Alym — ylym eýesi, ylym ilki ile, jemgyýete hyzmat etmelidir, diňe şu hem ylmyň eýesine hyzmat etdigidir.

Jemagatsyz ylym gury owazdyr.

Alym — ylym eýesi, jemgyýet — alym eýesidir.

Adamzat jemgyýeti ylymsyz, adam akylsyz ýaşap bilmez. Allatagala baş ýaşaýyş serişdesi diýip, adama akyly beripdir. Şonuň üçin hem akyl adam ýaşaýşynda maddy, beden serişdelerinden — elden, aýakdan, zähmet guralyndan, gara güýçden soňky goşmaça serişde däl-de, olardan öňki, baş serişdedir.

Akylyň müňlerçe ýyllap jemlenip, toplanmagyndan ylym kemala gelipdir. Ylym adamzadyň bir artykmaçlygydyr.

Adamy adam eden ylymdyr.    

Akyl ylmyň şinesidir, zehin — tohumydyr.

Ruh — adam bedeniniň ýetmezini doldurýan, adamy ululyk taýyndan dünýä barabar edýän zatdyr. Ylym bolsa ruhy kämilleşdirmegiň, amal etmegiň usulydyr.

Allatagala adamdan öň jandarlara beren artykmaçlyklarynyň deregine oňa akyl berendir. Adam akyly ylym bile kämilleşdirip, ol artykmaçlyklardan hem zyýada artykmaçlyklara ýetendir. Adama ganat berilmändir, emma ylym bilen ähli ganatlylardan has ýokary galmaga akyl-paýhas  beripdir. Adama  aşa ýyndamlyk berilmändir, emma ylym bilen ol iň ýyndam tizligi edindi. Adama ýiti penje berilmändir, emma ol ylym bilen iň uly güýç-kuwwaty edindi.

Akyl we ylym — Alla ýakynlaşmagyň mümkinçiligidir.

Ylym — öz kelläňden hem ýokary bakmak mümkinçiligidir.

Ylym — ýaşaýyş silinde gark bolaýjak adamyň öz saçyndan özi çekip, özüni halas etmek mümkinçiligidir.

«Nähili ýaşamaly we nädip ýaşamaly?» diýen sowala jogap berip bilýän ylym hakyky ylymdyr, munuň hötdesinden gelmeýän ylym galp ylymdyr, gury öz-özüňi güýmemek, gury harajat çykarmakdyr.

Adamyň artykmaçlygy — bilmekdir.

Adamyň borjy — bilmekdir.

Bilmek — dünýä akyl ýetirmek, dünýäde ornuňy tapmak we şol orunda öz-özüňi ykrar etmekdir.

Gylyjyň möwriti ötdi, ýöne, hatda, gylyjyň özi hem akylyň we bilimiň önümidir.

(343)

Bilmek üç basgançakdan ybaratdyr:

Bilmek üç basgançakdan ybaratdyr:

            Sowat.
            Bilim.
            Ylym.

Bilim adamzat tarapyndan döredilen hazynadyr. Sowat şol hazynanyň açarydyr. Sowat hat, ýazuw we beýleki bilim serişdelerini özleşdirmek bilen bilim dünýäsine girmäge gapydyr.

Bilim basgançagynda adam özünden öňküleriň toplan akyl genji-hazynasyny özleşdirýär, öz beýnisine siňdirýär, öwrenýär, özüniň zeruryny gözleýär, özüne geregini alýar, gerekmejegini bir gapdalda goýýar.

Eziz ildeşim!

Garaşsyz we baky Bitarap Türkmenistanda ylym-bilim işini düýpgöter özgerdip, täzeçe guramak üçin «Bilim» syýasatyny işläp düzdüm. Sowet zamanyndaky mekdep bu gün döwrüňem, durmuşyňam talabyny ödemeýär. «Bilim» syýasatynyň baş maksady çagany köçe terbiýesinden halas etmekdir. Maşgala terbiýesini göwnejaý gurmaga ene-ata ýol görkezmekdir. 

(345)

Çagadan namazlykdan düşmän oturan molla-da ýasap bolar, ganhor-da!

Çagany ynsanperwer, durmuşy söýýän, ylymly-bilimli, giň dünýägaraýyşly, ajaýyp adam edip ýetişdiren adam öz bagtyny bina edendir.

(347)

Ylym — bilmek ýolunyň çürbaşydyr

Ylym — bilmek ýolunyň çürbaşydyr, kämilligidir. Ylym diňe iliňkini almak däl, özüňkini hem aýan etmekdir. Ylym bilmekligiň göni durmuşa çykýan, bilmekligiň durmuş bilen ýüzbe-ýüz bolýan pursatydyr.

Ylym bilmekligiň durmuşy özgertmek, durmuşy kämilleşdirmek ukybyna ýetmegidir. Şonuň üçinem bilimiň ylym  ýa-da däldigini bir zatdan anyklap bolar: ol durmuşa täsir edip, ony özgerdip, onuň hajatlaryny bitirip bilýärmi ýa-da ýok? Eger bilýän bolsa, ol ylymdyr.

(348)

Sowat adamyň ellerini, sözlerini we gulaklaryny herekete getirýär, bilim adamyň akylyny herekete getirýär. Ylym bolsa, bularyň barynyň hereketini bitewilige öwürýär we ony durmuş babatdaky döredijilikli işe gönükdirýär.

(348-349)

Bilim — ilden özüňe almakdyr, sarp etmekdir.

(349)

Ylym — özüňden ile bermekdir, döretmekdir. Iň güýçli gujur adamzada berlen akyldyr, ylym ol gujury azat etmegiň, çykarmagyň serişdesidir.

(349)

Ylym — akylyň öz-özüni azat etmesidir.

(349)

Bilim öwrenmek hiç mahal hem giç däldir
Bilim öwrenmek hiç mahal hem giç däldir, çünki akyl beden ýaly garramaýandyr. Akyl ýaşadykça gurba gelýär.

(349)

Gaýtalamak — bilimiň enesidir
Gaýtalamak — bilimiň enesidir, gaýtalamagy endik ediniň. Her gezek gaýtalanyňda, täze bir zady açmak — ine, bilimiň hakyky gözbaşy şudur.

(349)

Döretmek — ylmyň enesidir.

(349)

Zehin — akylyň bilim ýolundaky jylawdarydyr.

(349)

Öwrenmän, diňe öwretmek — puly gazanman, diňe sowmak bilen deň zatdyr.

(349)

Dini we dünýewi ylym

Ylym iki hilidir: dini ylym we dünýewi ylym. Dini ylmyň maksady Hudaýa göz ýetirmek, dünýewi ylmyň maksady bolsa hakykata akyl ýetirmekdir. Birinjiniň hasyly iman, ikinjiniň hasyly ýagşy ýaşaýyşdyr.

(349)

Ylym biziň rysgalymyzy we ruhumyzy artdyrmalydyr.

(349)

Bilim we ylym ýaramaz işiň ähtimallygyny juda azaldýandyr.

(350)

Hudaýyň beren zehinini zähmet bilen ýiteltmeseň, ol kütelmek bilendir.

(350)

Öwrenmegiň iň oňat usuly okamakdyr
Öwrenmegiň iň oňat usuly okamakdyr. Okamagyň iň oňat usuly pikirlenip okamakdyr. Pikir ýok ýerinde bilim hem ýokdur.

(350)

Jemgyýete peýdasyz ylym bimanylykdyr. Jemgyýete miwe, netije bermän, ylma güýmenmek sapaksyz iňňe bile eşik tikmek bilen barabardyr.

(350)

Gün bolmasa, gündizlik bolmaz, ylym bolmasa, jemgyýet bolmaz.

(350)

Türkmeni altyn ýaşaýşyna ýetirjek — ylymdyr
Altyn asyr türkmeniň ylmynyň dünýä ýaýrajak, şöhratlanjak asyry bolmalydyr. Bizde ylmyň gapylary giňden açykdyr. Biz her bir raýatymyzyň ylymdan ýüküniň ýetik bolmagyny gazanmalydyrys. Ylym ýurdumyzda umumyhalk gyzyklanmasyna, ykbalyna öwrülmelidir. Çünki XXI Altyn asyr — ylym asyrydyr. Çünki türkmeniň Altyn asyrynyň, altyn ruhly ýaşaýşynyň gapysy — ylymdyr. Türkmeni maksat-myradyna, altyn ýaşaýşyna ýetirjek — ylymdyr.

(350)

Keramatlylaryň, mukaddes kethudalaryň, danyşment pirleriň haky üçin guralyň, döredeliň, ylymly bolalyň, ýurduň binýady ylymdan bolmalydyr!

(404)