Nuh
pygamber neberelerine — ýigitlere gaýratlylyk,
ruhubelentlik, mertebelilik, birsözlülik, iºewürlik öwretdi.
(10)
Gyzlara
erkek adamyò ýüzi düºende ýeòi bilen gözüni ýapmagy, pesah (nälaýyk)
sözleri eºideninde, ýeòini diºlemegi buýurdy.
(10-11)
Ol
ºunda çagalara: «Ata-eneòiziò ýüzüne garap sözlemäò, gyòralmaò.
Buýran iºini hökman ýerine ýetiriò!» diýip, hoºamaýlyk etdi.
(11)
Türkmen,
tapawut goýmazdan, ähli adamlar bilen dogruçyl bolmalydyr, kezzaplyk
etmeli däldir, ýalan sözlemeli däldir, göriplik etmeli däldir,
utanjaòlyk, ýumºaklyk, mähremlik oòa ýaraºýan ahlak
sypatlaryndandyr.
(18)
Adamzadyò
paýhasly ýaºaýºy onuò aly hezretleri Kitaby — Sözi
keramatlaºdyryp bilen zamanyndan baºlanýar. ªol keramatly
kitaplar Musa, Dawut, Isa, Muhammet pygamberlere inderildi. Hakyò
resuly biziò pygamberimiz Muhammet Alaýhyssalam bolsa, Gurhandan baºlap,
dört sany beýik kitabyò asmandan inendigine kepil geçdi. Sözi
Allanyò derejesine çenli belende göterdi.
Söz — beýik
Allatagalanyò ynsana eçilen iò keramatly peºgeºidir.
Söz — ynsanyò
miwesi. Ýöne ol miwe adama Alla tarapyn berilýändir.
Mukaddes, keramatly kitaplaryò döremegi
bilen adamzadyò gara güýje sežde edýän zamanasy tamamlanyp, Söze — Paýhasa
sarpa goýýan zamanasy baºlandy. Bular adamzadyò taryhyndaky iki sany
äpet eýýamdyr.
(20)
Ruhnama — bitewilik
kitabydyr. Çünki ol türkmen milletini wagt-taryhy taýdan bitewileºdirjek
bir düýpli esasdyr. ªu wagta çenli türkmeniò döredijilik
taryhynda köpsanly aýry-aýry Sözler, hususy Sözler, anyk Sözler
boldy, emma Bitewi bir Söz bolmady. Ruhnama hut ºu ýetmeziò öwezini
dolmalydyr.
(22)
Ynsanyò jemaly — sözüniò
haklygyndadyr.
(43)
Zeminde
gürläp, pikirlenip, sözläp bilýän jandar diòe Adam däl!
Zeminde
ýaºap ýören ähli janly-jandarlar, haýwanlar pikirlenip hem bilýär,
gürläp hem!
Zeminde ösüp oturan ähli ösümlikler
hem özara sözleºýär, olar diòläp hem bilýär, gürläp hem bilýär!
(55-56)
Türkmen sözüne ygrarly, lebzine
wepaly! Türkmende ulynyò sözi — kiçi üçin perman!
(59)
Bu
toprakda kesewiòi dürten ýeriò bagy-bossan bolýar, ýaýyòdan okuòy
gaçyrsaò, bu toprak altynbaº bugdaý öndürýär, söz gaçyrsaò,
dana pähim bolup galkynýar bu toprak, ýaºasaò rysgal-bereket bolup
göterilýär bu toprak!
(78)
Ogry-haramynyò
jezasy ºu görnüºde ýerine ýetiriler.
— Üç
bilimdaryò ylalaºan sözüni, her ýerde diýmek bolar. Bolmasa oòa
ynam etmek bolmaz. Öz sözüòi we gaýry kiºi sözüni ºol
bilimdarlar sözüne barabar et. Eger muwapyk bolsa, ony sözlemek bolar,
bolmasa sözlemezlik gerekdir.
(88)
Atamyz Oguz han
Türkmen — ullakan ýurduò ºasy, gylyjyny gynyndan çykarmagyò
deregine, gursagyndan Allanyò salan sözlerini çykarýar. Tamdyrdan çykan
çörek ýaly sözler bilen dünýäni alýar, ol mukaddesligi bize wesýet
edýär:
— Biri maòa
söz diýse, men oòa ýok diýmedim. (Haýyºyny bitirdim).
— Haýyr
bilen ºeriò ahyryna garap, maksadyma ýetdim.
— Barça
maksadymy iliò gözüne görkezip, halkymy ynandyrdym.
— Elime
ýarag alman, süýji dil bilen halky ýola saldym.
— Adyllyk
ýoluny tutup, öz ilimi jem kyldym.
— Birewe
kast etmedim, jebir etmedim, özüme jebir edilse, sabyr etdim.
— Kim
deòlik ýolundan dogry ýörese, onuò ýoly ºumlyga barmaz.
— Eger
seniò tutan ýoluòy il oòlamasa, görjegiò gowulyk bolmaz.
— Kim
öz raýatyna zulum etse, öz gabryny özi gazar.
— Kim
raýatyna zulum etse, ol duºmanyò etjek iºini edýändir. Beýle ýagdaýda
diòe duºmanlar ºat bolar.
— Adyllykdan
özge ýol patyºaga laýyk däldir.
(92-93)
Aýdylýan
sözler meòzeº hem bolsa, täsiri üýtgeºik.
(95)
...Elli
asyrlyk geçmiºimizden türkmene baý hazyna, azym-azym ºäherler,
belent-belent ymaratlar haraba bolup miras galypdyr. Ol mirasy sowady
bolan okap düºünip bilmeýär, oòa Gurhany düºündiren ýaly ºerh
gerek, teswir gerek, keramatly Gurhany okan ýaly sözleriò, setirleriò,
sözlemleriò aºagyndaky pynhan manysy bilen düºünmegi öwrenmek
gerek!
(95-96)
Beýik
danamyz Magtymguly Pyragy: «Öòüò gara, ardyò gözle, hoº sözüò
diý, gahryò gizle, sözläbilseò ýagºy sözle, halk ýamanyò
bizarydyr» diýip, takyk
belläpdir.
(158)
Bu
topragyò gursagyna atylan söz pähim-paýhas bolup gögerýär.
(166)
Diliò
arassalygyny saklamak nesilleriò arasyndaky üznüksizligi üpjün edýär
we milletiò ömrüni uzaldýar. Sowet döwründe biziò dilimize
gerekmejek sözleri salmaga synanyºdylar. Garaºsyzlygyò ilkinji aýlaryndan
baºlap, türkmen diliniò ºireliliginiò, many goýazylygynyò, duýgy
örüsiniò artyp ugrandygy tötänleýin zat däldir. Garaºsyzlyk türkmen
dilini ýasamalykdan, dar galypdan halas etdi. Garaºsyzlyk diòe bir türkmen
halkyna däl, eýsem türkmen diline-de azatlyk berdi.
(175)
Umuman,
söz sungaty — edebiýat bilen bilelikde saz sungaty türkmeniò
esasy milli genisiniò ýüze çykýan ugrudyr.
(176)
Türkmen
adam hakda aòsat-aòsat ýaramaz söz aýtmaz. «Kemi bar adamyò,
artykmaç ýerem bardyr» diýer.
«Allanyò ýaradan bendesi, hiç bolmanda sençe-mençe bardyr»
diýer.
(185)
Dönük ýasama
söz, özem türkmende ýeke-täk manydaº sözi bolmadyk söz!
Mertlik, watanparazlyk sözleriniò onlarça manydaº sözleri
bar!
(189)
Ýagºy
sözler, röwºen jümleler, ºuglaly sözlemler ýürekden çykar hem göni
ýürege barar. Öz bähbidini unudyp, il-ulus üçin ýaºap ýören
derwüºler edil mährem, nurly sözleriò kalba giriºi ýaly ynsanlaryò
kalbyna girip gider.
(192)
Men
hasam taryhy çeºmeleri okanymda, öwrenenimde türkmen sözüniò soòky
50 ýyldan gowrak wagtda türk sözi bilen çalºylandygyny anykladym.
(210)
Oguz
han Türkmeniò dil hakda aýdanlary:
…Söz ýürekden çyksa güýçli.
Sözi paýhas bezär.
Göwni baýyò sözi — jaý.
Paýhasly söz
bakydyr…
(212)
Bilge hanyò
meºhur sözleri bardyr:
«Eý, oguz-türkmen begleri, millet, eºidiò; ýokarda gök
çökmese, aºakda ýer dilinmese, türkmen milletiòi, iliòi, kanunyòy
kim bozup biler!»
(217)
Sözleri
ýalkymly, kalby ºuglaly
Ýüregi,
gül ýüzi — nurly türkmensiò!
(276)