Bir gezek kitaphanada kitap okap otyrkam, ýaşlary könelişen, gözleri äýnekli bir rus adamsy maňa tiňkesini dikip bir eýläk geçdi, bir beýläk geçdi.

Men oňa üns bermedim, kimdir birine meňzedýändir diýip çakladym, ol goja ahyry ýanyma gelip, ýene tiňkesini dikdi. Men giňdirin weli, onuň bolşuny halaman:

— Atam, näme, tanajak bolýaňyzmy? — diýip, her hal sypaýyçylyk etdim.

— Tanajak bolýan ogul, tanajak bolýan, arman, gözler çöňňelipdir.

Men gojany kemsiz synlaýaryn, tangyram bolsam, ýadyma düşenok. Emma bu kişi bilen men soň otluda içgin tanyşdym.

Goja:

— Eger men ýalňyşaýsam ýüregim çatlar, eger ýalňyşmasam, ýene ýüregim çatlar! Ýa Alla, menlik bol! — diýip, hamana tutuş ömrüne dalaş edýän töwekgelligine ýüz urýan dek, sag goluny aşak ýatyrdy: — Sen kim bolsaňam, Atamyrat Annanyýazyň ogly bolmaly!

Dogrusy, meniň depämden bir bedre gyzgyn suw guýlan ýaly boldy, ýüregim jigläp gitdi. Kakamyň adynyň tutulmagy, onda-da bütinleý ýat adam tarapyndan tutulmagy meni lerzana saldy...

Tanşyp otursam, bu professor kakam bilen bir ýerde gulluk edip, bir döwüm çöregi paýlaşyp iýip, duşmanyň okuna bile döşüni geren adam eken. Biz bu kişi bilen gahrymançylykly, pajygaly uruş barada, soňky döwür barada köp gürrüň etdik. Ol görgüli kakamyň yzyny derňäp Aşgabada iki ýola hat ýazyp, maglumat sorapdyr. Ikisinde-de «Atamyrat Annanyýazyň aýaly, çagalary ýer titremede wepat boldy» diýip, maglumat berlipdir. Ol meni diri görüp hamsykdy, aglady, begendi...

— Seniň kakaň atýüzräk ýigitdi, seniň keşbiň, hereketleriň edil Atamyradyňky-da! Uruş kiparlap dynç alynýan pursatlary aýdym-saz edilse, oglanlar kakaň daşyna üýşäýerdi ýöne. Haýsy saz guraly bolsa oýnardy, şahandazdy, tans edende dagy tansyň ussady kawkazlylaram telpek goýardy.

Saparmyrat jan, kakaň tüpeňden çykan gülledi, ýaýdan çykan okdy, gözsüzbatyr diýilýänlerdendi. Men oňa «Atamyrat, yzyňda ýaşajyk çagalaryň bar, özüňi gora» diýsem, «Men özümi gorasam çagalarymy kim gorar?!» diýerdi. Ol şir bolup söweşerdi...

Goja kişi pajygaly bir söweşde tutuş bölümiň daşynyň gabawa alnyp, ýesir düşmäge mejbur bolandygyny jikme-jik gürrüň berdi.

— Biz ýesir düşmeli bolduk... Ony biz çözmedik, bizden ýokardaky ýolbaşçylarymyz çözdi. Geçen uruşda beýle ýagdaýlar gaty köp bolupdy. Onda esgerleriň günäsi ýokdy. Emma şonda-da seniň kakaňa ýesir düşdi diýip bolmaýar. Seniň kakaň Atamyrat ýesirligiň ilkinji pursatynda kommunist hökmünde atyldy. Kakaň kommunistlerçe, merdanalyk bilen ölüme döşüni germegi başardy. Hawa, Saparmyrat jan, Iudanyň Isany satyşy ýaly, seniň kakaňy hut obadaşlary satdylar.

Seniň kakaň gahrymandy, hakyky gahrymandy. Men onuň bir söweşdäki gahrymançylygyny beýan edip eser ýazdym, men ýazyjy däldim, ýöne ýazman bilmedim. Dostumyň söweş edermenligini dünýä ýaýasym gelip ýazdym, onuň ruhunyň öňünde jogapkärligim üçin ýazdym. «Mosfilmdäki» tanyşlarymyň birine okatdym. Kinorežissýoram, kinostudiýa-da ony gaty halady, emma olar iň soňky pursatda:

— Baş gahrymany gruzin ýigidi edip üýtgetmesek bolmaýar, türkmen diýsek, ony hiç kim tanamaýar — diýdiler.

Iwan Semýonowiç uludan demini aldy, elýaglygyny çykaryp, äýnegini süpürip, ýaňadan geýdi:

— Men olara-da düşünýän... Stalin zamanasydy. Emma men baş gahrymanyň üýtgedilmegine garşy bolup, eserimi yzyna aldym... Saparmyrat jan, oglum, kakaň hakyky gahrymandy, onuň ykbalyny, söweş ýoluny hökman öwrengin...

(33-nji sah.)