Soltan Sanjar

Dünýäniò jahankeºdeleri, geliò, geçiò, gapymyz hem açyk, kalbymyz hem açyk, syýahat ediò! Oguz hanyò, Gorkut atanyò, Seljuk hanyò, alplar alpy Alp Arslanyò, Mälik ºanyò, Soltan Sanjaryò, Göroglynyò, Magtymgulynyò topragyna syýahat ediò! 

(29-njy sah.) 


Beýik Seljuk Türkmen döwletiniò baýdagy

Soltan Sanjaryò mawzoleýi

Soltan Sanjar ºikardan gelýärkä, mülkünde iºläp ýören daýhanyò üstünden ýoly düºýär. Soltan ümleýär, daýhany bir salymdan köºge getirip, hezzet-hormat edýärler. Soltan ony hazyna eltip, öòüne halta atyp, göterip bileniòi alyp git diýipdir.

Daýhan oýlanyp-oýlanyp bir gysym tylla alýar. Soltan ondan näme diýip haltalap almandygyny soraýar. Daýhan:

Maòa meniò göterip bilen tyllam däl-de, meni göterip biljek tylla gerek — diýipdir.

(59-njy sah.) 


Atsyz bu nesilºalygynda ilkinji hökümdar bolýar, ol garaºsyzlyga ymtylypdyr, ýöne 1138 (533)-nji ýyldaky gozgalaò üçin Soltan Sanjar oòa temmi berýär – Köneürgençden kowýar.

(130-njy sah.) 

Soòky seljuk türkmen soltany Soltan Sanjaryò soltanlygy Mesut soltanyò soltanlygynyò synyºy ýaly synýar! Uly döwletiò soltanyny Balhyò töwereginde oturan oguz türkmenleri bilen duºman edýärler. Soltan Sanjar öz halky bilen söweºmejek bolup, köp çydaýar.

(223-nji sah.) 

Soltan Mälik ºanyò ogly soltan Sanjar bolsa, türkmeniò ylmyna-medeniýetine uly üns beren adamdyr.

(227-nji sah.) 

Beýik seljuk türkmen döwletinde tagt üstündäki dawalar artansoò, soltan Sanjar bu dawalary aradan aýyrmak üçin özüne tabyn ýerlerde döwletler döredip ugrady. Olaryò biri Yrakdaky seljuk türkmenleriniò döwletidir, 1118-nji ýylda oòa hökümdar edip, dogany Muhammet Taparyò ogly Mahmydy goýdy.

(231-nji sah.) 

Türkmen öz däbi — ýoly üýtgän ýerinde ýeòilýär. Oòa mysal Merw, Maru-ºahu-jahan. Mary 4 müò ýyl mundan ozal gülläp ösen, türkmenleriò ata-baba topragynyò ösen merkezi ºäheri bolupdyr. Türkmen hanlyklary döräp, Sanjar soltan bolan döwründe iki milliondan gowrak ilaty bolupdyr. XIII asyryò baºynda Çingiz han bu ºäheri weýran edipdir.

(294-nji sah.) 

Seljuk soltanlary zamanasynda türkmenleriò aga-ýana döwran sürüp ýaºan döwründe soltan Sanjar Enweriniò bir rubagysyny okap görüpdir-de, ony köºge çagyrypdyr.

Pelegiò gerdiºi, melgun dünýesi,
Azap berip köp çekdirdi külpeti.
Ýerden-gökden gelýän bela soraýar:
«Niredekä Enweriniò külbesi?!»

Soltan Enweriniò rubagysyny okap bolýar-da:

— Eý, ºahyr, ähli bela-beterler diòe seniò öýüòi sorag-ideg edip, seniòkä gelýän bolsa, täleýiòden nalap oturman, oýlan. Meniò özümde bir günä bar bolaýmasyn diý. Sebäpsiz çöp baºy gymyldaýan däldir. ªol gymyldaýan çöp seniò bolºuòdan habarlydyr — diýipdir.

Enweri soltanyò näme diýmek isländigine — kül üstünde otursa-da, göwnüniò Kap dagyndadygyny, islegi bilen ýaºaýºynyò deò gelmeýändigini, oòºuksyzlygyny, bir ýerde uzak durmaýandygyny göz öòünde tutýandygyna düºünipdir.

(307-nji sah.)