A | B | Ç | D | E | Ä | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | W | Y | Ý | Z

OGUZBOÝY (Uzboý) (150) – ser. Uzboý.

OGUZ  DERÝASY [... derýa:sy] (381) – Amyderýanyň Garagumuň içinden akan gadymy hanasynyň – Uzboýuň ady. Mukaddes Ruhnamada bu at şeýle düşündirilýär: “Uzboý – Oguzyň hatar-hatar öý tutup oturan ýeri diýen manyny beripdir. Geçmişde Amyderýanyň köne hanasynyň boýuna türkmen halkynyň oba-şäherleri monjuk düzülen ýaly düzülip oturypdyr. Bag-bakjalaryň, ynsanlaryň jemlenen ýerleriniň daşyny tertibe salmak üçin suw, agaç, gül, ot biri-birinden aýry bolman, sazlaşykly topragy bezäp otyrlar. Muňa türkmen bagy-bossany diýipdirler” (380 s.)

OGUZ  DÖWLETI (216, 218, 220) – ser. Beýik Oguz-türkmen döwleti.

OGUZ  ILI [... i:li] (211, 216) – ser. Beýik Oguz-türkmen döwleti.

OGUZ-TÜRKMEN DÖWLETI (209, 218, 220, 232) – ser. Beýik Oguz-türkmen döwleti.

OGUZ TÜRKMENLERINIŇ BEÝIK HUN DÖWLETI [... Hu:n ...] (213) – ser. Beýik Hun döwleti.

OGUZ-TÜRKMEN ÝABGU DÖWLETI (218) – ser. Beýik Oguz-türkmen döwleti.

OGUZ ÝURDY [... ýu:rdy] (211, 225) – Oguz hanyň we onuň nebereleriniň hökümdarlyk eden ýer-ýurtlarynyň tutuş ady.

ORHON [Orho:n] (147) – Mongoliýa Halk Respublikasynda derýa, Selenga derýasynyň sag goşandy (ýurduň paýgaty şu derýanyň kenarynda ýerleşýär). Orhon, şeýle-de Sibiriň uly derýasy bolan Ýeniseý derýalary geçen asyrda olaryň kenarlaryndan VII-XI asyralara degişli bolan we mazarüsti türkmen ýazgylarynyň tapylanlygy bilen meşhurdyr. Mukaddes Ruhnamada ol hatlaryň köne türkmen elipbiýinde ýazylandygy, diliniň hem türkmençedigi tassyklanýar.

ORSÝET (55, 243) – ser. Orsyýet.

ORSYÝET (52) – Russiýa döwletiniň türkmenler tarapyndan ulanylan ýörgünli ady. Mukaddes Ruhnamada bu at Russiýa Federasiýasy bilen Garaşsyz Türkmenistanyň arasyndaky döwletara ylalaşyklar, şeýle-de halkymyzyň Orsyýet bilen gadymy gatnaşyklary baradaky ýatlamalarda agzalýar.

ORTA AZIÝA [... A:ziýa] (181, 215) – Öňki SSSR-iň Aziýa sebitiniň bir bölegi. Ol Türkmenistan, Täjigistan, Özbegistan, Gyrgyzystan, Gazagystan döwletleriniň çäklerini öz içine alýar. Tä 1924-nji ýylyň serhet bölünişigine çenli bu ülke Türküstan diýilýärdi., çüňki ol türki halklaryň gatyşyp-garyşyp ýaşaýan gadymy ýurdudy. Orta Aziýanyň topragynyň milletara bölünişiginden soňra rus häkimiýetleri Türküstan diýen ady Orta Aziýa adalgasy bilen çalşyrdylar.

ORTA HINDI ÝAÝLASY [... ýa:ýlasy] (234) – Hindistan ýarym adasynyň orta gürpünde, häzirki Hindistanyň we Päkistanyň serhetiniň iki tarapynda ýerleşen ülkeleri öz içine alan giň ýaýla. Hindistanyň Deli, Agra, Jaýpur ýaly şäherleri şu toprakda ýerleşipdir. Mukaddes Ruhnamada bu ýaýlanyň ady Delidäki türkmen soltanlyklarynyň hökümini ýöreden ülkeleri hökmünde agzalýar.

ORTAÝER DEŇZI (9)  - Atlantik ummanynyňÝewropa, Afrika we Aziýa aralygyndaky uly deňzi. Gadymy Rim imperiýasynyň ortasynda (merkezinde) ýerleşendigi üçin, rimliler (latynlar) oňa mare Mediterraneum (“ortadaky, merkezdäki deňiz”) diýip at dakypdyrlar. Ruslar bu ady göni terjime edipdirler (“Sredizemnoýe more”). Rus dilindenem ol türkmen diline sözme-söz geçipdir („Ortaýer deňzi”). Rum türkmenleri bu deňze Ak deňiz diýýärler. Türkiýäniň (Rumuň) demirgazygyny Gara deňiz, günortasyny hem Ak deňiz gurşaýar.

OSMAN DÖWLETI (235, 237, 239-241) – ser. Osman türkmenleriniň döwleti.  

OSMANLY (240) – ser. Osman türkmenleriniň döwleti.

OSMAN TÜRKMENLERINIŇ DÖWLETI (235) – 1299-1922-nji ýyllar aralygynda dünýäniň üçden bir bölegine hökümini ýöreden uly imperiýa. Dünýäde iň uzak ömür süren Osmanly imperiýasynyň binýady seljuklaryň Kiçi Aziýa ýörişiniň ikinji tapgyrynda Marydan Anadola gelen türkmenleriň neberesi, Ärtogrul gazynyň ogly Osman gazy tarapyndan tutulýar. Bu döwlete şu şahsyň ady dakylýar. Osman imperiýasynyň gülläp ösen döwri XVI-XVII asyrlardyr. I Jahan urşunda Germaniýanyň we onuň tarapynda söweşen Türkiýäniň ýeňilmegi Osman döwletiniň garamagyndaky köp ýurtlaryň özbaşdaklyk gazanmagyna, şeýlelik bilen, uly imperiýanyň dargamagyna getirdi.

OTLUKBILI [Otlukbi:li] (240) – Türkiýäniň Anadolu böleginiň günbatarynda ýer ady, gala. Bu ýerde 1473-nji ýylyň Alp Arslan aýynyň 11-inde Akgoýunly türkmen döwletiniň güýçli hökümdary Uzyn Hasan begiň we Osmanly hökümdary Fatyh soltan Mämmediň arasynda gazaply söweş bolup, bu uruşda Uzyn Hasan ýeňilýär, Orta we Günbatar Anadolyny hem elinden giderýär.

OTRAR [Otra:r] (131) – Gazagystanyň Şymkent welaýatynyň çäginde, Arys atly derýanyň sag goşandynyň Syrderýa guýýan ýerinden 10-12 kilometr uzaklykda ýerleşen gadymy şäher. Onuň ady b. e. öňki I asyrda-da duş gelýär. Orta asyrlarda ol Garahytaý döwletiniň paýtagty bolupdyr. XVI asyrdan soň ýaşaýyş kesilen bu şäheriň gadymy ornuny kesgitlemekde taryhçylaryň arasynda birlik ýok. Köplenç, ony şu ýerde bar bolan Farap (Parap) şäheriniň ornundan gözleýärler.

Mukaddes Ruhnamada Köneürgenç soltany Alaeddin Muhammediň Gurly türkmenler (garahytaýlylar) bilen alyp baran söweşleri, 1210-njy ýyllar çemesinde onuň basyp alan ülkeleri we şäherleri ýatlananda Garahytaýly Gur hanyň paýtagty Otraryň hem ady agzalýar.

OWGANYSTAN [Owga:nysta:n] (140, 143, 169, 243) – Türkmenistanyň günortasynda ýerleşen dostlukly goňşy döwlet. Paýtagty – Kabul şäheri.

Irki eýýamlardan häzire çenli türkmenler  bu ýurduň köp welaýatlarynda köpçülikleýin ýaşaýarlar, onuň ähli syýasy, medeni ugurlaryna öz goşnatlaryny goşýarlar.

Mukaddes Ruhnamada Owganystanyň ady dostlukly gatnaşyk edilýän ýurtlaryň hatarynda, şeýle-de onuň çäginde gurlan Gaznaly we Gurly türkmen hökümdarlyklary barada berilýän maglumatlarda agzalýar.

OWŞAR TÜRKMENLERINIŇ DÖWLETI (110) – ser. Owşar türkmenleriniň  hökümdarlygy. 

OWŞAR TÜRKMENLERINIŇ HÖKÜMDARLYGY [... hökümda:rlygy] (241) – 1736-1796-njy ýyllarda Eýranda höküm süren türkmen döwleti. Onuň binýadyny tutan Nedir (Nedirguly, Tahmaspguly) han bolup, onuň asly Oguz hanyň Ýyldyzhan atly oglunyň neberesindendir. Nediriň önüp-ösen ýerleri häzirki Kaka etrabynyň çäklerini öz içine alýar. Goşun serkerdeliginden ilki Horasanyň, soňra tutuş Eýranyň hökümdary derejesine ýeten Nedir öz hökümdarlyk edýän ýurduny kuwwatly döwlete öwürmegi, onuň çäklerini giňeltmegi başarýar. Ilki ol öz agalygyny ýöredýän ükesini owganlaryň agalygyndan azat edýär, soňra ol Owganystana, Hindistana, Buhara, Köneürgenje, Kawkaza, Yraga, Dagystana ýörişler guraýar. 1747-nji ýylyň Oguz aýynda Eýranyň Goçant şäheriniň eteginde Nedir şanyň garşysyna dildüwşük guran esgerler bu gazaply şany öldürýärler. Şu wakadan soňra Owşarlar döwleti barha güýçden gaçýar, ahyrynda-da dargaýar.

A | B | Ç | D | E | Ä | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | Ö | P | R | S | Ş | T | U | Ü | W | Y | Ý | Z