|
NAGRA - aýylganç,
haýbatly ses bilen haýkyrma, elhenç arlama.
Baºy garly Köpetdagyò nagmasy bar diýdiler,
Mahal-mahal ýanan är deý nagrasy bar diýdiler...
/274/.
NAGYM - uzyn, ýap ºekilli
çuòluk, garym, tunnel.
- Uzynlygy birnäçe kilometre ýetýän käriz gazyp, gara dagyn astyna
nagym-tunnel çekip, dag astynda ýatan bal ýaly suwy ekin meýdanlaryna
akdyrypdyrlar /174/.
NAKGAª - binalaryò
diwarlaryny bezeýän suratkeº.
- Dünýäde müòde bir hormatly dereje, mertebe görkezýän atlar
bar: zähmet gahrymany, ussat aýdymçy, halk nakgaºy... /300/
NALA - ah, perýat,
zeýrençli agy.
...Perýadyn duýdum käbämiò zaryn ýelleò nalasynda,
Ýeke galdym, ýalòyz galdym arºyò-kürsüò arasynda,
Ýanar ruhum, perýat-ahym, seždegähim Watandadyr /276/.
Nama - hat, ýazgy, ugur almak üçin ýörelgeler ýazylan
kitap.
- Mundan-da baºga, biz Gudraty güýçli Allanyò özüniò beýleki
Resullaryna hem ºeýle namalary peºgeº berendigine ynanýarys /21/.
NAMAZHON - bäº wagt
namazyny yzygiderli okaýan, namazyny yrman okaýan.
- Goý, her bir ýere ol adalatly, düºbi we namazhon naýyby ibersin,
ol hem ýygym barada salgytlarynyò ýazgysyny kitaba geçirsin we bu iºde
dogry ýol bilen gitsin... /396/.
NAÝBAªY - iò ýokary hilli, beýik derejeli, nusga bolar ýaly, iò oòat, görüm-göreldeli.
- Biziò döwletimiziò beýik maksady dünýä edebiýatynda nus-
galyk keºbi gözlenýän ruhubelent, beýik maksatly, gaýduw- syz, naýbaºy
ynsany ýetiºdirmekden ybarat bolmalydyr/299/.
NAÝYP - tagtda hökümdar
ýok wagty ýa-da hökümdaryò çagalyk döwründe döwleti dolandyrýan
adam.
-... tejribeli, hoºgylaw, hudaýhon naýyplary ýurduò çet gyralaryna
we merkezlerine, daº we ýakyn welaýatlaryna, ýurduò /dürli/
sebitlerine ýolladyk... /384/.
NAZAR - görüº,
garaýyº, serediº, göz aýlaýyº.
- Bir zat aýan: dünýä, adamzada, ýaºaýºa diòe Allatagalanyò
nazary bilen seretmeli! /185/.
NAZAR SALMAK - syny düºmek,
gözden salmazlyk, sylamak, hormatlamak.
- Bu topraga, bu diýara beýik Allatagalanyò nazar salan diýary Türkmenistan
- Garaºsyz, baky Bitarap Türkmenistan diýerler! /79/.
NEBERE - bir maºgaladan bolan
dogan-garyndaºlar, nesilme-nesil dowam edýän hossarlar.
-Oguz hanyò nebereleri ºol ähtnama esasynda köp müòýyllyklarda höküm
süren bolmaly... /100/.
NEP - peýda, haýyr
sözleri bilen manydaº söz.
- Çünki nep, haýyr görmek jemgyýetçilik ýaºaýºyny üpjün
etmegiò usulydyr /343/.
NEPES - dem, adamyò
içine sorýan we çykarýan howasy.
- Dünýä-röwºen geljegine barýar, dünýäniò ýagºy niýetli,
päli-nepesi düzüw adamlary hut ºeýle bolar diýip ynanýar /403/.
Ruh ynsan göwresine Allatagalanyò salan jan guºudyr, mübärek
demidir, päkize, keremli nepesidir /304/.
NESILBAªY - nesliò,
halkyò ilki baºyny baºlan, nesilde ilkinji adam: belli bir nesliò baºtutany.
- Oguz han atamyz türkmen halkynyò nesilbaºysy, türkmen halkynyò
atasy /43/.
NESILªALYK - nesilden nesle geçýän
ºalyk, bir nesliò dowam etdirýän hökümdarlygy.
- Onuò nesilleriniò biri ªuòkar beg Madud 1148
/543/-nji ýylda Pars welaýatyny eýeleýär we öz nesilºalygyny
esaslandyrýar. /127/
NESÝE - nagt däl, tölegi
soòa goýlan.
- Iºiò höziri nagtdyr, ýaltalygyò höziri nesýedir
/334/.
NÄGEHAN - betbagtçylykly,
weýrançylykly, görlüp-eºidilmedik.
- Nägehan, elhenç ýer titremesi bir pursadyò içinde meni iki görejim
deý iki doganymdan, käbäm ýaly mähriban ejemden aýryp, öýümi ýykdy
/153/.
NÄLER - her näçe,
halys, gara çynyò bilen, tüýs ýürekden.
- Ahun aga, biz sowet terbiýesini aldyk, Hudaýa näler ynanasym gelýär,
emma ynanyp, özümi ynandyryp bilemok, ýaºam bir çene bardy...
/324/.
NÄRSE - zatlar.
- Halala hem harama degiºli närseler baºdan-aýaga iºlenip, kemi-kösti
goýulmandyr, emma türkmen yslamdan daºgaram, halala hem harama öz
garaýºyny salýar /184/.
NOBUR - ýaýbaò we
çuò gazylan uly ýap, hanasy giò ýap.
- Kesearkaçda, Balkan degresinde, Dehistanda, Misserianda, Hawaran düzlüginde,
Merwde, Amulda, Ürgençde, Etrek-Gürgende... çekilen noburlar,
nowhanalar, ene ýaplar, uly ýaplar tutuº ýurdumyzyò jan damarlary
ýaly ýurduò endam-janynda eriº-argaç /172/.
NOGSANLYK - kemçilik,
ýetmezçilik.
- Bu gün bize ºol nogsanlyklardan saplanmak aòsat düºenok.
/271/
NOGTA - maly iýtmek,
tirkemek, daòmak üçin onuò kellesine salynýan kelleki, uýan.
- Nebis seniò içiòdäki iò uly belaòdyr. Onuò baºyna wagtynda
nogta salaýmasaò, ol baºyòy iýmän dynmaz /359/.
NOWA - 1. Mallary
suwa ýakmak üçin suw doldurylýan, süýri agaç ýa daº gap. 2. Bir
zady daºamak üçin agaçdan ýasalan uzyn gap.
- Her otuz-kyrk metrden guýy gazyp, köwden çykýan daºy-gumy nowa
bilen daºaryk çekýärler /174/.
NOWHANA - uly aryk,
giò hanaly kanal, täze uly ýap.
- Kesearkaçda, Balkan degresinde, Dehistanda, Misserianda, Hawaran düzlüginde,
Merwde, Amulda, Ürgençde, Etrek-Gürgende... çekilen noburlar,
nowhanalar, ene ýaplar, uly ýaplar tutuº ýurdumyzyò jan damarlary
ýaly ýurduò endam-janynda eriº-argaç /172/.
NYGMAT - iýilýän-içilýän
zatlar, lezzetli tagamlar.
- Haktagala olara gowulyk eder, nygmatlar berer
/87/.
|
