Nesil şejeresi
Oguz han Türkmeniň ady asman hem zemin manysyny berýär.

Alty oglunyň ady dünýäniň alty beýikliginiň adyny berýär.

Oguz han Türkmeniň öldürýän Kyat atly jandary Oguz han Türkmenden ozalky diniň totemi-oňony!

(96-njy sah.)

Nesil beýany, şejeresi Nuh pygamberden gelip, kakasyna Gara han diýlipdir. Oguz han Türkmen öz şejere beýanyny bize miras goýup gidipdir.

(211-nji sah.)

Beýik-beýik pygamber tymsallary Oguz handan gaýdýar, dana-dana rowaýatlary Oguz handan gaýdýar.

Türkmeniň beýik döwletliligi Oguz handan gaýdýar. «Ulusyny sylan beg bolar, begini sylan — ýeg», «Keçäňi satsaň, goňşyňa sat, baraňda ýene özüň üstünde oturarsyň», «Ýaşulusy bolmadygyň, ýaşkiçisi bolmaz», «Könesi bolmadygyň, täzesi bolmaz», «Obadaşym — babadaşym», «Agam bar — ne gamym bar», «Inim bar, inerim bar», «Özüňi süýt bil, dostuňy gaýmak», «Kyýamat güni goňşudan».

Oguz han Türkmen ýaşy ýekeje gün uly bolsa-da, ulyny sylamagy parz edipdir. «Ulug ýokmy — ulama bar» diýip, ýaşuly kethuda ýok ýerinde ylymlyny sylamagy parz edipdir.

(98-nji sah.)

Oguz iliniň ynanjy we dili
Oguz iliniň ynanjy gök bolupdyr, taňry diýip göge düşünipdir, şonuň üçin taňry diýmegiň bir manysy gökdür. Olar göktaňry dinine, ýeke taňrylyga ynanypdyrlar. Dili gadymy türkmen dilidir.

(211-nji sah.)

Oguz ýurdy
Oguz hanyň hökümdarlyk süren ýeri Oguz ýurdy diýlip atlandyrylypdyr. Bu eýýäm orta asyrlarda «Hududyl-älem» ýaly ygtybarly taryhy arap çeşmelerine anyk maglumat hökmünde giripdir. Oguz ýurdunyň Köpetdagyň etegindäki Täk galadan, Nusaýdan, Änewden hem Altyndepeden uzalyp, tutuş Merwi, Köneürgenji, Seýhun bilen Jeýhun arasyny öz içine alyp, bir tarapynyň Hazardan Balha, bir tarapynyň Atail (Wolga) derýasyna çenli aralykda bolandygyny gadymy çeşmeler tassyklaýar.

(211-nji sah.)

Oguz durmuşyna degişli tapyndylar
Oguz türkmenleriň guran ilkinji döwletine bäş müň ýyl wagt geçipdir. Oguzlaryň durmuşyna degişlidigini subut edýän ok-ýaý alamatlaryndan başlaýan şol döwre degişli tapyndylaryň Bagabat, Altyndepe, Täk gala (Durun), Ary jülgesi, Margiana, Köneürgenç taraplarynda üstüniň açylmagy, döwletiň taryhy ýerleşişi hakda düýpli pikirleriň döremegine esas berýär.

(210-njy sah.)

Oguz han Türkmen Ruhunyň birinji eýýamynyň Ruhy ýolbaşçysy
Türkmen Ruhunyň birinji eýýamy biziň eýýamymyzdan öňki V müňýyllykdan biziň eýýamymyzyň 650-nji ýylyna çenli aralygy tutýar. Bu eýýamda milletiň ruhy gözbaşy Oguz handyr, halal, sada türkmen zähmeti bilen gün görýär. Oňony öküzdir. Öküz öz zähmeti bilen tebigaty özgerdýär. Öküz ene ýeriň hasyl bermegine sebäp bolýar. Öküz ýaşaýşy, dünýäni, žemgyýeti herekete getirýär.

Eger Oguz hanyň ýoly gönümellik, halallyk hem adyllyk ýoly bolsa, onda ol ýoldan ýöremegiň dyzmaçlyk, gaýduwsyzlyk hem-de mertlik diýen ýörelgeleri bardyr.

Ýoly ýörelgeli ýeňer.

Oguz han Türkmeniň öküz sypaty zähmetsöýerlik, jepakeşlik, erklilik, güýçlülik, döwletlilik alamatlaryny özünde jemleýär. Eger onuň ýoly bitewilik, agzybirlik hem-de jebislik ýoly bolsa, onda bu ýoluň jepakeşlik, erklilik, güýçlülik we zähmetsöýerlik ýaly ýörelgeleri bardyr.

Dirä — ýörelge,

Ölä — gonalga — diýipdir Oguz han Türkmen.

Bu pähim onuň eýýamynda türkmenlerde işjeňligiň iň ýokary derejä ýetendigini görkezýär.

(290-njy sah.)

Oguz hanyň börüsi
Oguz hana möjegiň ýol görkezendigini bilýäris.

(291-nji sah.)

«Bürgüt atly Oguz biz»
Oguz hanyň her agtygynyň öz bürgüt ady bardy. Gaýa-şuňkar, Begdili-bähri, Dodurga-garçgaý, Owşar-laçyn, Çepni-humaý, Salyr-bürgüt, Bükdüz-ütelgi.

(292-nji sah.)

Oguz han mekdebi
Garaşsyz, baky Bitarap döwletimiz Oguz han mekdebine, beýik ynsanperwerlige sarpa goýup, bir ädim aňryk süýşdi. «Il ýaşulusy» diýen beýik mertebeli at döretdi. Biz öz käriniň ussatlarynyň, belent ahlakly, adamkärçilikli adamlaryň derejesini dörederis, adama goýulýan gadyr-hormaty artdyrarys. Täze mertebeli atlarymyza daýhanam, işçem, sazanda-da, häkimem, çopanam, sagymçy-da mynasyp bolup biler, ol hormatly ady almagyň ýalňyz şerti bolar: Ajaýyp adam bolmaly!

(300-nji sah.)

Oguz derýasy
Gorkut atamyz zamanyna deňiç Amyderýanyň ady Oguz derýasy bolupdyr.

(162-nji sah.)

Atabeg öz terbiýelän oglanyna dürli hünärleri öwredip, patyşa görkezipdir. Göwni hoş bolan patyşa:

Hany, oglum, Oguz derýasyndan hem ýüzüp geç — diýipdir.

(347-nji sah.)

Näme üçin oguz Uzboýdan göterilipdir? Oguz derýasynyň suwy gurapdyr. Suwuň ýok ýerinde ýaşaýyş ýok. Suwsuzlyk sebäpli oguz ýurduny täzelemeli bolupdyr.

Jeýhun derýanyň öz ýoluny üýtgedip, Oguzboýuny terk edenine birnäçe asyr geçen-de bolsa, şindizem onda-munda kölçe-kölçe suw görünýär. Gyralary gamyş-gajarlyk, ýylgynlyk, toraňňylyk! Ol kölçelerdäki suwuň käbiri ýerden çykan suw, käbiri şindizem şoramadyk suw. Uzboýuň ýakasynda şindem türkmen çarwalarynyň obajyklary bar. Mal üçin müsür, haýwanat üçin jennet! Awlaglaryň mesgeni!

Garaş Uzboýum, garaş, nesip bolsa, sen täze görke gelersiň, bu mekanda Türkmen kölüni döredip başladyk. Ertir onuň aňyrsy-bärsi görünmeýän suwuny süýjediji enjamlaryň kömegi bilen süýjedip, bol suwy akdyrarys. Türkmen halky ata-baba ýoluny ýöredip, ýaňadan Uzboýuň boýunda ýaşaýşyň tuguny, Ýaşyl tuguny parladar!

(380-nji sah.)

Oguzlaryň ýazlag-gyşlag dessury
Asmandaky Öküzler atly ýyldyzlar toplumyna ozal Oguz ýyldyzlar toplumy diýlipdir. Oguz ýyldyzlar toplumy doganynda oguzlar ýazlaga çykypdyr, ýaşanynda gyşlagyna gaýdyp gelipdir.(163)

(163-nji sah.)

Oguz han: «Her esger söweşe gitmezden öň nahal ekmeli!»
Oguz han türkmen topragynyň bagy-bossanlyk bolmagyny isläpdir. Ol her esgere söweşden öň nahal ekdiripdir. Nahal ekmedik esger ýörişe äkidilmändir. Oguz han döwründe biziň ata-babalarymyz dag eteklerine, Bäherden taraplaryna, Durun taraplaryna ýazlamaga geler ekenler, ol ýerler biziň halkymyzyň oturymly ýerleridir. Dagdaky arçalary çapmak günä hasaplanypdyr.

(178-nji sah.)

Oguz han – halatly adam
Oguz han Türkmen, Gorkut ata, Mäne baba, Magtymguly ýaly adamlaryň ýoldaşly bolandygyny halkymyz ykrar edýär.

(197-nji sah.)

Oguz hanyň ýoly
Biz dünýä ýaýran türkmeniň ata Watanynda tagt dikip, türkmeniň halk döwletini gurduk. Biziň ýolumyz gadymy türkmen ýoly! Biziň ýolumyz Oguz hanyň pygamber ýoly!

(60-njy sah.)

Oguz han ýoly din bolup oguz halkyny — türkmenleriň ata-babalaryny köp-köp müňýyllyklardan geçiripdir!

Pederimiz Oguz handan galan pent: sen kim bolsaň, şoňa görä ýük götermeli! Uly bolsaň uly ýük, kiçi bolsaň kiçi ýük. Öz öýüňiň adamy bolsaň — gerdeniňde maşgalanyň keşigi, obanyň kethudasy bolsaň — gerdeniňde obanyň ýüki, han bolsaň — gerdeniňde iliň ýüki, serdar bolsaň — gerdeniňde ýurduň ýüki!

(100-nji sah.)

Oguz hanyň taglymaty halkyň hakydasynda Oguz hanyň ýoly bolup galypdyr.

(164-nji sah.)

Oguz han – Beýik Şahs
Oguz han öz eýýamyny ALTYN EÝÝAMA öwrüp, ýurt, sebit derejesinde däl-de, dünýä derejesinde pikirlenip, dünýäniň döwletlerini, halklaryny öz derejesine göterip, öz ýoluny, öz dinini — ýörelgesini döreden beýik şahsdyr!

Oguz han — ilkinji bolup türkmen dünýäsini açan hem türkmen dünýäsiniň ykbalyny egnine alan beýik serkerdedir!

Ata-babalarymyz «Kitap okan beýlede dursun, diňläp oturan hem bihal däldir» diýer ekenler! Oguz hanyň ganynda beýik ynsanperwerlik bolupdyr, ony söweşde wepat bolan esgeriniň ogluny Oguz hanyň ogullyk alşy hem habar berýär!

Oguz han däl, Oguz handan görelde alan soňky türkmen şalary, soltanlary hem talaň etmändir, ýersiz sütemi ýigrenipdir.

Türkmen ýoly şeýle beýik ýoldur. Bu beýik ýolda bize uly-uly altyn işleri bitirmek bagty garaşýar, eziz türkmen halkym!

(101-nji sah.)

Erkil hoja we Gün han
Oguz han Türkmen ölensoň, onuň wesýetine laýyklykda Gün han tagta çykýar. Onuň atasynyň Erkil hoja atly weziri bolýar. Ol Gün hanyň geňeşdary we iş dolandyryjysy bolýar. Bir gezek ol Gün hana: «Oguz beýik hökümdardy; ol dünýäniň ähli döwletlerini basyp aldy; onuň sansyz mukdarda gaznalary, (dürli) emlägi we mallary bardy; we bularyň hemmesini ol bize, öz ogullaryna galdyryp gitdi. Taňrynyň eradasy bilen siziň her biriňiziň mynasyp dört ogluňyz doguldy. Şu ogullaryň soňra şalyk üstünde duşman bolmagyndan we dawalaşmagyndan Hudaýyň özi saklasyn! Abadançylyk her birine aýratynlykda dereje, ýol, at, belli bir nyşan we tagma berilmegindedir we tassyklanylmagyndadyr, olar şol nyşan we tagma bilen ýörite (öz) buýruklaryny, gaznalaryny, ýylky we dowar sürülerini bellärler; şunda hiç kim biri-biri bilen dawalaşmaz we jedelleşmez we çagalarynyň, nesilleriniň hersi öz adyny, lakamyny we ýoluny biler, bu döwletiň berkliginiň we onuň adynyň hemişelik bolmagynyň esasydyr» diýýär.

Gün han bu sözleri makullady we Erkil hoja şonuň ýanynda işläp başlady. Şondan soň alty ogla Bozok we Uçok lakamy kesgitlenildi we olaryň sag hem-de çep ganatlary aýratyn atlandyryldy, ol täzeden lakamy, ady, tagmany we nyşany çagalarynyň hersi üçin belledi we şu ýigrimi dört şahanyň her şahasyna belli bir haýwanyň adyny, bu olar üçin oňon bolar ýaly dakdy. Dessura görä, taýpalar öz oňonyna  garşylyk görkezmeýär we onuň etini iýmeýär, sebäbi olar asylly maksat bilen onuň adyny özüne dakýar. Biziň döwrümize çenli şol many öz güýjünde galýar we her taýpa öz oňonyny bilýär.

Erkil hoja toý-baýramçylykda, nahar iýlende, her ýer-ýurtda olar dawalaşmaz ýaly we biri-biriniň gaharyny getirmez ýaly, her şahanyň paýyna etiň haýsy böleginiň degişlidigini takyk kesgitleýär. Bu ýigrimi dört ogullaryň ady ilkibaşda şol atlaryň manysyndan we şol atlardan (soň) taýpanyň ady we hersiniň şahasy (ogullaryndan) mälim bolýar hem-de ol her şahanyň tuguna öwrülýär.

Oguz han Türkmeniň guran döwletiniň güýji — berk kada-kanun esasda ýaşalanlygyndadyr. Nirede tertip-düzgün berk ýerine ýetirilýän bolsa, şol ýerde üstünlik hem bardyr. Oguz han Türkmenden gaýdýan berk düzgün-nyzamlyk bizde berk saklanmalydyr.

(102-nji sah.)

Oguz han – Allatagalanyň pygamber ýüküni uran gerçegi
Allatagala türkmeniň dört gerçegine — Oguz han Türkmene, Gorkut ata, Görogla, Magtymgula pygamberlik ýüküni urdy.

(148-nji sah.)

Aslyň Oguz handan gaýdýar
Oguz han atamyz türkmen halkynyň nesilbaşysy, türkmen halkynyň atasy. Türkmen halky onuň pygamberdigine ynanýar. Türkmen topragynyň gadymy medeni gatlaklaryndan Oguz han zamanyndan galan altyn öküzleriň heýkeli, beýleki möhüm tapyndylar çykyp dur.

(43-nji sah.)

Nesilbaşymyz Oguz han Türkmendir. Oguz han özüne, milletine Türkmen — asly nurdan diýip at dakypdyr. Şondan hem Oguz hanyň nesli ýaýrap ugrapdyr.

(79-njyi sah.)

Aslyň Oguz handan gaýdýar. Ýigrimi dört taýpa, kyrk tire owalynda türkmen milletiniň düýbüni tutandyr.

(151-nji sah.)

Oguz han – milletbaşymyz
Aňyrsy 5 müň ýyl mundan ozal milletbaşymyz Oguz han Türkmenden gaýdýan türkmen halky Gündogarda Hindistan, Günbatarda Ortaýer deňzi aralygynda döredilen dünýä gymmatlyklaryna dürli ugurlarda saldamly goşandyny goşdy, öz topragynda Änew, Altyndepe, Marguş, Parfiýa şalygyny, seljuk türkmenleriniň şalyklaryny, Köneürgenç türkmen döwletini — jemi 70-den gowrak döwlet döretdi.

(9-njy sah.)

Biziň milletimiziň gözbaşynda Oguz hanyň durandygyny öwran-öwran gaýtalamagymyň esasy sebäbi, baryp mundan bäş müň ýyl owal Oguz hanyň türkmenleri milli-syýasy bitewilige öwürmegiň hötdesinden gelenligidir. Onuň akyl-paýhasy we gujur-gaýraty bilen dünýäde, megerem, iň ilkinji milletleriň biri bolan türkmeniň binýady tutuldy.

(160-njy sah.)

Türkmen milleti Oguz handan başlanýar
Men türkmen milleti Oguz han Türkmenden başlanýar diýýärin. Oguz han bolsa ýekehudaýlylykdan başlanýar, ynançdan — ruhdan başlanýar. Onsoň bu ýerde möhüm bir pikiri nygtamalydyryn:  türkmeniň  Oguz handan başlanýan bäş müň ýyllyk taryhy işjeňligi, ýörişleri, ösüşleri şol owalbaşky ruhy pikiriň, ruhy tapyndynyň amala aşmagydyr.

(161-nji sah.)

Oguz elipbiýi, arabasy
Oguz hanyň ilkibaşky ruhy tapyndysy — milli oguz-türkmen elipbiýiniň döremegi, Oguz hanyň beýik ýörişleri mahalynda täze guralyň — arabanyň oýlanyp tapylmagy türkmeni bütindünýä-taryhy açyşlaryň üstünden eltdi.

(162-nji sah.)

Ini agany, aga inisini hormatlamaly
Oguz han atamyz uly ogullaryna «Siz ýaýsyňyz!» kiçi ogullaryna «Siz oksuňyz! Siz ýaýyň atan tarapyna gitmelisiňiz» diýendir.

Ini agasyny hormatlamaly, aga inisini.

(356-njy sah.)

Oguz han halky üçe böldi
Oguzyň buýrugyna görä, ähli halky üçe böldüler. Akyldarlara, bilimlilere, hasapçylara  mal we dowar jem etmek, harç etmek, girdeji we çykdajyny hasaplamak, kethudalyk, wezirlik we ýazyjylyk berdi.

Batyrlara serkerdeligi berdi. Çakgan kişilere kement berip, at bakmaga gönderdi.

Bilimsiz, sada kişileriň eline taýak berip, düýe, sygyr we goýun bakmaga gönderdi.

(86-njy sah.)

Oguz han gursagyndan Allanyň salan sözlerini çykarýar
Atamyz Oguz han Türkmen — ullakan ýurduň şasy, gylyjyny gynyndan çykarmagyň deregine, gursagyndan Allanyň salan sözlerini çykarýar. Tamdyrdan çykan çörek ýaly sözler bilen dünýäni alýar, ol mukaddesligi bize wesýet edýär:

— Biri maňa söz diýse, men oňa ýok diýmedim. (Haýyşyny bitirdim).

— Haýyr bilen şeriň ahyryna garap, maksadyma ýetdim.

— Barça maksadymy iliň gözüne görkezip, halkymy ynandyrdym.

— Elime ýarag alman, süýji dil bilen halky ýola saldym.

— Adyllyk ýoluny tutup, öz ilimi jem kyldym.

— Birewe kast etmedim, jebir etmedim, özüme jebir edilse, sabyr etdim.

— Kim deňlik ýolundan dogry ýörese, onuň ýoly şumlyga barmaz.

— Eger seniň tutan ýoluňy il oňlamasa, görjegiň gowulyk bolmaz.

— Kim öz raýatyna zulum etse, öz gabryny özi gazar.

— Kim raýatyna zulum etse, ol duşmanyň etjek işini edýändir. Beýle ýagdaýda diňe duşmanlar şat bolar.

Adyllykdan özge ýol patyşaga laýyk däldir.

(91-nji sah.)

Ryza Nur: «Oguz han türkmenleriň milli pygamberidir»
Türkmenleriň nesilbaşysy hasaplanýan Oguz han Türkmen barada belli taryhçy Ryza Nur şeýle habar berýär: «Oguz han türkmenleriň milli pygamberidir. Emma pygamberleriň arasynda onuň ady tutulmaýar. Ol diňe Torg ady bilen Ybrany (gadymy arap dilinde ýazylan) kitaplarda we Töwratda gelýär». Ýene-de: «... Ýer ýüzüni zabt edip, bäş sany türk urugyna at beren Oguz handyr. Ol 116 ýyl hökümdarlyk edipdir. Ýöne bu ýyllaryň wagty häzirki ýyllaryň ölçeginden az bolmagy we türkmenlere mahsus ýyl ölçegi bolan bolmagy mümkin» diýip, taryhçy Ryza Nur XX asyryň başynda döreden «Umumy türk taryhynda» ýazýar.

(92-nji sah.)

Oguz han: «Bakylygy diňe pähim-paýhas bilen galdyryp bolar»
Müsür şalarynyň özlerini hudaýyň ogullary diýip yglan eden zamany biziň düýp babamyz, garry atamyz Oguz han dünýä inip, kemala gelip, tutuş halkyny öz derejesine çenli beýige göterdi, bütin dünýäniň halklaryny öz halkynyň derejesine çenli göterdi.

Ýönekeý adam demir dona, altyn tuwulga girip, ölmez-ýitmez söweşiji bolýar, beýik pikirler tymsala girip, ebedi ýaşap başlaýar. Müsür şalary äpet-äpet daşlardan salnan beýik gümmezlere, mumyýa girip ölmez-ýitmez bolup galmaga synanan bolsa, Oguz atamyz beýik tymsallara, akyl-paýhasa, halkynyň aňyna, ruhuna, ganyna girip ölmez-ýitmez bolupdyr. Akyl-parasat mumyýalardan, daş türbetlerden ebedidir. Oguz han bakylygy diňe pähim-paýhas bilen galdyryp bolýandygyny subut edip gidipdir. Onuň bize miras galdyran hazynasy bäş müň ýyllyk menzilden şugla saçýar.

Döwür geler, Oguz han Türkmeniň pähim-paýhasy diňe bir türkmenleriň gursagyny däl, dünýädäki akyla-paýhasa sarpa goýýan her bir kişiniň kalbyny çoýar.

Oguz han Türkmeni çuň öwrenip göz ýetirseňiz, onuň pähim-parasady gatbar-gatbar: her parasadyň aňyrsyndan täze-täze parasatlar ýaz kömelegi deýin tapylyp gidip oturandyr. Oguz han Türkmen dünýä pygamberler ýaly tymsally paýhaslary goýýar. Pygamber tymsalyna akyl eýläp düşünmeli.

(93-nji sah.)