|
Türkmen halkynyò Nuh alaýhyssalamdan gaýdýan uly
taryhy ýoly bar.
Nuh alaýhyssalam öz ogullaryndan Ýafesiò zürýatlaryna
Türkmenistan yklymyny ýer-ýurt edip berdi.
(9-njy
sah.)
Beýik Alla öz keramatly emri bilen Nuh pygambere
birnäçe mukaddes sahypalary inderdi. Nuh pygamber olary öz
neberelerine ýaýratdy. Mukaddes sahypalaryò mazmuny ºulardan ybarat:
«AHLAK ARASSALYGY». Onda ºeýle sözler bardy:
«Ýigitlere — namys, gyzlara — uýat,
garry enelere, gojalara —akyl, paýhas, agraslyk, gelinlere — asyllylyk».
Nuh pygamber neberelerine — ýigitlere
gaýratlylyk, ruhubelentlik, mertebelilik, birsözlülik, iºewürlik
öwretdi. ªolara çirk ýetirilmegini namys hasaplatdy. Türk iman — Türkmen
ýigitleri öz dogduk ýerine, dogan-tirelerine, ata-enelerine ºek
ýetirilmegini namys saýyp, göreºe giripdirler.
Nuh pygamber gyzlarynyò, gelinleriniò, garry
eneleriniò tenini uzyn, giò köýnek bilen örtmegi buýurdy.
Saçlaryny ýaglyk bilen daòmagy buýurdy. Ýöne ýüzüni açyp
goýdy. «Türk imanlaryò (türkmenleriò) ýüzi Beýik Taòrynyò
nurundan dörän. ªonuò üçin Beýik Taòrynyò nur çyrasy — Kunuò
(Günüò) ºöhlesi düºüp durmalydyr. Çagaòyzyò we aýalyòyzyò
ýüzüne urmaò» diýip, Nuh pygamberimiz wesýet edýärdi. Agzyny
welin ýapmagy buýurdy. Bu ýapgy soòra ýaºmaga öwrülip gitdi.
Gyzlara erkek adamyò ýüzi düºende ýeòi bilen gözüni ýapmagy,
pesah (nälaýyk) sözleri eºideninde, ýeòini diºlemegi buýurdy.
Nuh pygamber garry gojalara we enelere ogul-gyz
terbiýesinde akylly, agras, paýhasly, seresaply çemeleºmegi, olaryò
hakyky ynsan häsiýetliligi üçin uly jogapkärçilik goýdy. Sebäbi
Nuh pygamber ýaºlaryò ýalòyºmazlygyny isleýärdi. Ol: «Ulular
bir gezek ýalòyºsa, ýaºkiçiler müò gezek ýalòyºar. Öýde ata
ýalòyºsa, ogul ýalòyºar, ene ýalòyºsa gyz ýalòyºar, atalyk
hem enelik (gaýyn ata hem gaýyn ene) ýalòyºsa, gelin ýalòyºar»
diýip wagyz edýärdi. ªonuò üçin türk iman öý edebiniò düzgünini
girizdi.
Ol edep-kadalar ºulardan ybarat:
1. Ulyny sylamak.
2. Kiçini söýmek.
«Ulyny sylamasaò, kiçini söýmeseò adamçylyk
ýiter. Birehimlik baºlanar» diýip, Nuh pygamber sargaýardy.
3. Ata-enäni arzylamak.
Ol ºunda çagalara: «Ata-eneòiziò ýüzüne garap
sözlemäò, gyòralmaò. Buýran iºini hökman ýerine ýetiriò!»
diýip, hoºamaýlyk etdi. Çaga bolsa, bu zatlara derrew werdiº bolup
gidýär.
4. Arassa hem ykjam geýinmek (daºky biçim).
«Geýim adamy bezeýär, göze mährem görkezýär.
Özüòize geliºýän eºikleri geýniò» diýip, Nuh pygamber tabºyrýardy.
5. Öýde öz gazanan, der saçan zadyòy
saklamak.
«Kiºi zadyny göterme hem öýüòe getirme, öz
hasabyòa geçirme!» diýip, Nuh pygamber sargaýardy. «Öý, ojak — zyýarathana»
diýýärdi.
6. Öýüò bezegi, ýerli-ýerindeligi, göze
gelimliligi, arassalygy.
«Öýüò her bir zady göwnüòi götermelidir,
keýpiòi çag etmelidir, ýaºaýºa söýgi döretmelidir» diýip,
Nuh pygamber tekrarlaýardy. «Öýüò hapa bolsa, özüò üflis,
hapa-hasy bolarsyò» diýýärdi.
7. Öýüòi, öýüò içindäkileri, öýüò
daºyny — goòºularyòy, golaýlaryòy, syrgynyòy goramak.
«Goòºy — syrgynlaryòyzy, ilki bilen,
jan-dilden goraò. Sebäbi ýagy goòºyòy çapsa, seniò öýüòi-de
çapar» diýip, Nuh pygamber sargaýardy.
8. Ruhubelentlik.
«Ruhuòyz belent bolsun. ªadyýan boluò.
Ruhubelentlik ömrüòize nur-many çaýar, kyn iºiòizi aòsat eder»
diýip, Nuh alaýhyssalam öwredýärdi.
9. Gyz-gelin bezegi.
«Gyz-gelinleriòize zümerret daºlaryny gysganmaò.
Nirede bar bolsa, tapyp getirip beriò. Gyz-gelniò göwnüni ýykan
türk iman (türkmen) däldir. Ejiz, naçar göwni näzikdir. Olary
näzik saklajak bolsaòyz, göwnüne ýetiò. Bezeg daºyny boýnuna,
arkasyna, döºüne dakyò, ýöne ýüzüne degmäò, ýüzüò özi
müò zümerretden zyýatdyr. Beýik Taòrynyò ýürekdäki mähir-nury
ýüzde jemlenendir, dünýäni çyraglandyrýandyr. ªonda olar has
owadan görner, näzik bolar, göwnüòizi açar, ruh berer» diýip,
Nuh pygamber wesýet edýärdi. «Öýüò bezegi, ýakym-ýaraºygy
gyz-gelindir. Bägül bagda gowy, gelin-gyz — öýde»
diýip, pygamber gaýtalaýardy.
Mundan hem gaýry Nuh pygamber: «Ojaklaryòyzyò
alawuny öçürmäò. Ojak öçse, ömür öçer. Ot — ýaºaýyºdyr.
Ot bilen dertler dep edilýär, elhençlikler gorkuzylýar» diýýärdi.
(10-njy
sah.)
Gudraty güýçli Allatagalanyò pygamberimiz Muhammede
iberen Gurhany keriminde Ruhy belentler diýlip Nuh, Ybraýym,
Musa, Isa we Muhammet
ýatlanýar.
(20-nji
sah.)
Türkmeniò
döreýºi Nuh eýýamyndan gözbaº alýar.
(79)
Türkmen
Garaºsyz, baky Bitarap döwlete eýe bolansoò, Nuh pygamberden gözbaº
alan aslymyza nazar aýlamak, Altyn asyrda, altyn ruhda, altyn ýaºaýyºda
ýaºamagymyza goltgy-tekge berjek kitaby döretmek zerurlygyny ýüze
çykardy.
(147)
|