Türkmenistanyň Baş Kanuny döwletiň iň ýokary Kanunydyr, onda beýan edilen kadalar we düzgünler gös-göni hereket edýär. Baş Kanuna ters gelýän kanunlaryň we beýleki hukuk amallarynyň güýji ýokdur.

(258)

Türkmenistanyň raýatlarynyň hukuklary

Türkmenistanyň öz raýatlygy bar. Raýatlyk her bir adama kanuna laýyklykda berilýär, kanuna laýyklykda saklanylýar we ýitirilýär.

Türkmenistanyň hiç bir raýatyny özge döwletiň eline bermek bolmaz ýa-da Türkmenistanyň çäginden kowup çykarmak ýa onuň watanyna gaýdyp gelmek hukugyny çäklendirmek bolmaz.

Döwlet Türkmenistanyň çäginde-de, onuň çäginden daşarda-da öz raýatlaryny goraýar hem olara penakärlik edýär.

Daşary ýurt raýatlaryna ýa-da raýatlygy bolmadyk adamlara, eger kanunda başga hili düzgünler bellenmedik bolsa, Türkmenistanyň raýatlarynyňky ýaly hukuklar hem azatlyklar berilýär.

Türkmenistan öz ýurtlarynda syýasy, milli ýa dini ynam-ygtykatlary üçin yzarlanýan daşary ýurt raýatlaryna gaçyp gelmek hukugyny berýär.

(260)

Türkmenistan raýatlaryň haýsy millete degişlidigine, gelip çykyşyna, emläk hem wezipe ýagdaýyna, ýaşaýan ýerine, diline, dine garaýşyna, syýasy ygtykadyna, haýsy jemgyýetçilik gurama degişlidigine garamazdan, olara deň hukuklar we azatlyklar berýär, şeýle hem raýatlaryň kanun öňündäki deňligini kepillendirýär.

(261)

Türkmenistanda aýallar bilen erkekleriň raýatlyk hukuklary deňdir. Eger bu deň hukuklylyk adamyň aýal-erkeklik alamaty boýunça bozulsa, munuň üçin kanun esasynda jogapkärçilik çekilmelidir.

(261)

Bir adamyň öz hukuklaryny hem azatlyklaryny amala aşyrmagy beýleki adamlaryň hukuklaryna we azatlyklaryna zeper ýetirmeli däldir, şonuň ýaly-da ahlak kadalaryny, jemgyýetçilik tertibini bozmaly däldir, milli howpsuzlyga zyýan bermeli däldir.

Her bir adam ýaşamaga haklydyr. Hiç kim janyndan jyda edilip bilinmez. Türkmenistanda ölüm jezasyny ýatyrmak bilen çykyş etdim. Halk meni goldady. Biziň bu aýgytly ädimimiz dünýä jemgyýetçiliginde hem gyzgyn garşylandy. 

(262)

Raýatyň hukuklaryny çäklendirmek bolmaz ýa-da ony özüniň hukuklaryndan mahrum etmek bolmaz, oňa sud etmek ýa-da jeza bermek bolmaz. Beýle ýagdaýlara diňe kanuna laýyklykda we suduň karary esasynda ýol bermek bolar.

(262)

Her bir raýatyň abadanlaşdyrylan ýaşaýyş jaýyny almakda we aýratyn ýaşaýyş jaýyny gurmakda döwletden goldaw almaga haky bardyr. Ýaşaýyş jaýyna el gatmak bolmaz. Türkmen öýüni mukaddeslik hasaplaýar. Şonuň üçin adamlaryň öýleriniň barlanylmagyny gadagan etdim.

(262)

Her bir adamyň Türkmenistanyň çäginde ondan-oňa erkin gitmäge, ýaşajak ýerini saýlap almaga haky bardyr.

(262)

Nika ýaşyna ýeten zenan bilen erkek kişiniň biri-biri bilen ylalaşyp, nikalaşmaga hem maşgala gurmaga haky bardyr. Maşgala gatnaşyklarynda är-aýalyň hukuklary deňdir.

(262)

Her bir raýatyň jemgyýetiň we döwletiň işlerini dolandyrmaga gös-göni gatnaşmaga-da, özleriniň erkin saýlanan wekilleriniň üsti bilen gatnaşmaga-da haky bardyr.

Raýatlaryň döwlet häkimiýet organlaryna saýlamaga we saýlanmaga haky bardyr.

(263)

Diňe Türkmenistanyň raýatlarynyň öz ukybyna, hünär taýýarlygyna laýyklykda döwlet gullugynda işlemäge deň hukugy bardyr.

(263)

Ähli raýatlaryň zähmet çekmäge, öz islegine görä hünär, pişe we iş ýerini saýlap almaga, özleri üçin sagdyn hem howpsuz zähmet şertleriniň döredilmegini gazanmaga haky bardyr. Kanunda bellenen halatlardan başga halatlarda mejbury zähmet gadagan edilýär.

Hakyna durup işleýän adamlaryň öz çeken zähmetiniň möçberine hem hiline laýyklykda hak almaga haky bardyr. Bu hakyň möçberi döwletiň bellän iň pes oňalga derejesinden aşak bolmaly däldir. 

(263)

Zähmetkeşleriň dynç almaga hukugy bardyr. Hakyna durup işleýän adamlar üçin bu hukuk iş hepdesiniň çäklendi­ril­meginden, her ýylky tölegli zähmet rugsatlaryndan, her hepdede dynç günleriniň berilmeginden ybaratdyr.

Döwlet adamlaryň ýaşaýan ýerinde dynç almagy hem-de işden boş wagtyny netijeli peýdalanmagy üçin amatly şert döredýär.

(263)

Raýatlara saglygyny gorap saklamak, şol sanda hem döwlet saglygy saklaýyş edaralarynyň hyzmatyndan mugt peýdalanmak hukugy berilýär. Tölegli medisina hyzmatyny etmäge kanunda bellenen esaslarda we tertipde ýol berilýär.

(263-264)

Raýatlar garran, näsaglan, maýyp bolan mahalynda, işe ukyplylygyny, ekleýjisini ýitiren we işsiz bolan wagtynda, olaryň sosial üpjünçilikden peýdalanmaga hukugy bardyr.

Köp çagaly maşgalalara, ene-atasyndan mahrum bolan çagalara, urşa gatnaşanlara we döwletiň ýa jemgyýetiň bäh­bitlerini goraýarka saglygyny ýitiren beýleki adamlara jemgy­ýet­çilik serişdelerinden goşmaça goldaw hem ýeňil­likler berilýär.

(264)

Bu hukugy durmuşa geçirmegiň tertibi hem şertleri kanun esasynda düzgünleşdirilýär.

Her bir raýatyň bilim almaga hukugy bardyr. Umumy orta bilim hökmanydyr, her bir adamyň döwlet okuw jaýla­rynda mugt bilim almaga haky bardyr.

Guramalaryň we raýatlaryň kanunda bellenen esaslara hem tertibe görä, tölegli okuw jaýlaryny döretmäge haky bardyr.

(264)

Türmenistanyň raýatlarynyň öz çeper, ylmy döredijiligini erkin alyp barmaga hukugy bardyr. Raýatlaryň ylmy-tehniki döredijilikde, çeperçilik, edebiýat hem medeniýet işinde, raýatlaryň döredijilik hukuklary we bähbitleri kanun arkaly goralýar.

(264)

Döwlet ylmyň, medeniýetiň, sungatyň we halkyň döredijiliginiň, bedenterbiýäniň ösdürilmegine ýardam edýär.

(264)

Türkmenistanyň raýatlarynyň borçlary

Ene-ata ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar çagalaryny terbiýelemäge, olaryň saglygy hem ösüşi, olary okatmak barada alada etmäge, olary zähmete taýýarlamaga, medeniýete aralaşdyrmaga, kanunlara, taryhy hem milli däp-dessurlara hormat goýmagy öwretmäge borçludyr. Kämillik ýaşyna ýeten çagalar öz ene-atalary barada alada edip, olara kömek berip durmaga borçludyrlar.

(262-263)

Raýatyň we adamyň öz hukuklaryny hem azatlyklaryny amala aşyrmagy olaryň jemgyýet we döwlet öňündäki borçlaryny ýerine ýetirmegi bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.

(264)

Türkmenistany goramak her bir raýatyň mukaddes borjudyr. Türkmenistanyň raýaty bolan her bir erkek kişi hemmä umumy harby borjuny ýerine ýetirmelidir.

(265)

Türkmenistanyň raýatlary kanunlarda bellenen tertipde hem möçberde döwlet salgytlaryny we gaýry tölegleri tölemäge borçludyrlar.

(265)