TÜRKMENISTANYÒ GARAªSYZLYGY WE
DÖWLET GURLUªYNYÒ ESASLARY HAKYNDA
TÜRKMENISTANYÒ KONSTITUSION KANUNY

Türkmenistanyò Ýokary Soweti 1991-nji ýylyò 26-njy oktýabrynda geòeºiò barºynda halkyò mälim eden erk-islegini, Türkmenistan Sowet Sosialistik Respublikasynyò döwlet özygtyýarlylygy hakyndaky Jarnamany durmuºa geçirmek maksady bilen möhüm karar kabul etdi. ªol kararda ºu aºakdaky iòòän möhüm meseleler öz beýanyny tapdy.

1. Türkmenistan SSR-niò çägini öz içine alýan garaºsyz demokratik döwleti — Türkmenistany jar etmeli.

Türkmenistanyò garaºsyzlygy belent maksatlaryò hatyrasyna — türkmen halkynyò öz hakyky milli döwletini edinmeginiò hatyrasyna, milletine, jynsyna, sosial gelip çykyºyna we uýýan dinine garamazdan, her bir adam üçin Türkmenistanyò Baº Kanunynda, Adam hukuklarynyò ählumumy jarnamasynda we halkara hukugynyò beýleki normalarynda göz öòünde tutulan hukuklary, azatlyklary üpjün etmegiò, kanun agalyk edýän ynsanperwer demokratik jemgyýet gurmagyò hatyrasyna jar edilýär.

2. Türkmenistanyò döwlet gurluºynyò formasy respublikadyr. Bu respublikada döwlet häkimiýetiniò eýesi halkdyr, ol öz häkimiýetini gös-göni halk geòeºiniò (Referendumyò), wekilçilikli organlaryò üsti bilen amala aºyrýar.

3. Türkmenistanyò bütin çäginde Türkmenistanyò Baº Kanuny we kanunlary agalyk edýär.

Türkmenistanyò Baº Kanunynda we kanunlarynda görkezilmedik döwletara gatnaºyklary düzgünleºdirilýänçä, hukuk gatnaºyklarynyò kanun çykaryjylyk esasynda reforma edilmegi tamamlanýança SSSR-iò Baº Kanuny we kanunlary öz güýjüni saklaýar.

4. Türkmenistanyò çägi emele gelen serhetlerde eldegrilmesizdir we bölünmezdir.

5. Türkmenistanda döwlet häkimiýeti ony kanun çykaryjy häkimiýete, ýerine ýetiriji häkimiýete we sud häkimiýetine bölmek prinsipi boýunça amala aºyrylýar.

6. Türkmenistanyò Baº Kanunyna laýyklykda, Türkmenistanyò Ýokary Soweti kanun çykaryjy häkimiýeti amala aºyrýar.

7. Türkmenistanyò iò ýokary wezipeli adamy Prezident bolup, ol döwletiò baºtutanydyr. Türkmenistanyò Prezidenti ýerine ýetiriji häkimiýete hem baºtutanlyk edýär.

8. Türkmenistanyò sudlary garaºsyz sudlardyr, olar diòe kanuna tabyn bolýarlar.

9. Türkmenistanyò çäginde Türkmenistanyò raýatlygy ýola goýulýar. Türkmenistanyò raýatlygy, ony ýitirmegiò ºertleri hem tertibi, raýatlyk meseleleri babatda beýleki döwletler bilen özara gatnaºyklar Türkmenistanyò Baº Kanuny we kanunlary arkaly düzgünleºdirilýär. Türkmenistan öz çäklerinden daºardaky raýatlaryny goraýar, olara howandarlyk edýär.

Türkmenistanyò çäginde daºary ýurt döwletleriniò raýatlaryna, raýatlygy bolmadyk adamlara Türkmenistanyò Baº Kanunynda we kanunlarynda, döwletara ylalaºyklarynda, halkara hukugynyò normalarynda göz öòünde tutulan hukuklar, azatlyklar kepillendirilýär.

10. Türkmenistanyò çägindäki ýer, ýerasty baýlyklar, howa giòiºligi, suw hem beýleki tebigy resurslar, deòiz ykdysady zonasy halkyò milli baýlygy we eýeçiligi bolup, Türkmenistanyò garaºsyzlygynyò maddy esasy bolup hyzmat edýär.

Umumysoýuz eýeçiliginde, SSSR-iò almaz, walýuta fondlarynda we altyn gorunda Türkmenistanyò öz paýy bardyr.

11. Türkmenistan ykdysadyýetde bazar gatnaºyklaryna geçmegi amala aºyrýar. Döwlet eýeçiligine bolan hukugyò her hili formalaryny ykrar edýär, olary deò derejede goraýar.

12. Türkmenistan özüniò maliýe syýasatyny, pul ulgamyny özbaºdak kesgitleýär, döwlet bank organlaryny guraýar.

13. Türkmenistan SSR Soýuzyna giren respublikalaryò garaºsyzlygyny, olaryò arasynda emele gelen serhetleriò üýtgewsizligini, olaryò çäkleriniò eldegrilmesizdigini, bölünmezdigini ykrar edýär.

14. Garaºsyz döwlet — dünýä birleºiginiò deò hukukly agzasy hökmünde Türkmenistan öz daºary syýasatyny özbaºdak düzýär we durmuºa geçirýär. Birleºen Milletler Guramasyna, beýleki halkara guramalaryna gös-göni girýär, diplomatik, konsullyk, söwda we beýleki gatnaºyklary amala aºyrýar, olar bilen ygtyýarly wekilçilikleri alyºýar, halkara ºertnamalaryny baglaºýar.

15. Türkmenistan özüniò harby syýasatyny özbaºdak kesgitleýär, çäginiò bütewiligini, garaºsyzlygyny gorap saklamagy üpjün edýär, ýaragly düzümlerini döredýär.

Türkmenistan öz çägini ýadro, himiki, bakteriologik ýaraglardan, köpçülikleýin gyrýan ýaragyò beýleki görnüºlerinden azat diýip yglan edýär.

16. Türkmenistan türkmen halkynyò milli-medeni taýdan täzeden rowaçlanmagy hakda, onuò öz milletlik ähmiýetine düºüniºini artdyrmak hakda, halk däplerini ýaòadan dikeltmek hakda, döwlet dili bolan türkmen diliniò giòden ulanylmagy hakda alada edýär.

Türkmenistan respublikanyò çäginde ýaºaýan ähli milletleriò, halkyýetleriò wekilleriniò milli-medeni taýdan erkin ösmek hukugyny kepillendirýär.

17. Türkmenistanyò öz döwlet nyºanlary — baýdagy, gerbi, gimni bolýar.

18. Türkmenistan SSR-niò Baº Kanunynyò kanunlarynyò ºu Konstitusion Kanuna ters gelmeýän ýerleri Türkmenistanyò täze Baº Kanuny, kanunlary kabul edilýänçä öz güýjüni saklaýar diýip bellemeli.

19. Türkmenistanyò garaºsyzlyk Gününi ählihalk baýramy diýip yglan etmeli, ony her ýyl 27-nji oktýabrda toýlamaly, ºol güni iº güni däl diýip bellemeli.

20. ªu Konstitusion Kanun kabul edilen pursatyndan güýje girýär.

(47-nji sah.)