Türkmen taryhynyň üçünji eýýamynda – XI asyryň otuzynjy ýyllaryndan başlap, türkmen halkynyň taryhynda uly öwrülişik bolýar: türkmen serkerdeleri Togrul beg (993–1063 ý.) we Çagry beg (991–1061 ý.) dünýäde «Beýik» diýen ady alan Seljuk Türkmen döwletini döredýärler.

Çagrynyň ady Dawut, Togrulyň ady Muhammetdir. Çagry, Togrul beýik serkerdeleriň tahalluslarydyr. Olaryň bürgüt diýen manyny berýän bu ady götermekleriniň göçme manysy bar. Biziň bäşinji eýýamymyzda türkmen ruhy bedew bolan bolsa, üçünji eýýamymyzda türkmen ruhy bürgütdi. Şonuň üçin hem bu eýýamda türkmen serkerdeleriniň bürgüt adyny götermekleri tebigy zatdyr.

Çagry beg bilen Togrul beg Mykaýylyň ogullary, nesilbaşy Seljuk beg Dukagyň agtyklarydyr. Seljuklar türkmenleriň kynyk tiresindendir. Olar 1040-njy ýylda türkmenleriň gaýa tiresinden bolan Mahmyt Gaznalynyň döreden döwletiniň leşgerlerini gadymy Mary şäherinden 70 kilometr uzaklykdaky Daňdanakan galasynyň ýanynda ýeňýärler. Şol ýeňişden soň iki doganyň – Çagrydyr Togrul begiň döreden täze döwleti kuwwatlanyp ugraýar.

Iki doganyň hormatyna basyp alan ýerleriniň metjitlerinde hutba okalýar. «Patyşalaryň patyşasy» diýip at alan Çagry beg Merwde, Togrul beg özüni Nyşapurda patyşa diýip yglan edýär. Gysga wagtyň içinde seljuk türkmenleriniň döwletine Balh, Jürjan, Tabarystan, Köneürgenç, soňra Jybal, Hemedan, Dinawar, Hulwan, Reý we Yspyhan birikdirilýär.

1055-nji ýylda Togrul beg Bagdada girýär, halyflaryň paýtagtynda soltan diýlip yglan edilýär, ýedi yklymyň patyşasy diýlen dereje berilýär. 

(112-nji sah.)

Togrul beg, Alp Arslan we Mälik şa şol äpet döwlete hökümdarlyk edýärdiler.

(134-nji sah.)

Bu döwleti 1040-njy ýylda, seljuk türkmenleriniň Gazna döwleti bilen söweşip gazanan ýeňşinden soň, Seljuk serkerdäniň agtyklary Togrul bilen Çagry binýat etdi. Olar Oguz hanyň iň körpe agtygy Kynygyň neberelerindendir.

(225-nji sah.)

Seljuk beg ýaşy ýüzden geçip, Jentde aradan çykansoň, ogly Arslan han Togrul bilen Çagryny Buharanyň ýanyndaky Nur ýaýlasyna getirýär. Emma Seljuk begiň edep-terbiýesini alan iki doganyň bar arzuwy Horasana geçmek, şol ýerini özlerine ymykly ýurt tutunmakdy.

Şu maksat bilen hem yz çalmak üçin Çagry ýetginjek ýigit çykyp, ýanyna ýigitlerini toplap, Horasandan geçip, tä Rum iline çenli ýöriş edip gelýär. Arslan hanyň soltan Mahmyt tarapyndan zyndana atylmagy netijesinde, iki dogan Horasana geçmegi ymykly ýüreklerine düwýär.

Olar 1035-nji ýylda Jeýhun derýasyndan geçýärler.

Ilki maksatlary Täk gala töweregine gelmek bolýar. Ony gowulyk bilen soltan Mesuda düşündirip, hat ýazýarlar. Hatda şeýle diýilýär: «Çölüň gyrasynda bolan Nusaý bilen Paraw welaýaty bize berilsin, goşumyz bilen haýwanlarymyzy o ýere goýaly, aladasyz bolaly. Balhan dagyndan, Dehistandan, Köneürgenç serhedinden we Jeýhun taraplaryndan hiç bir arabozaryň kellesini galdyrmagyna maý bermeris».

Nama bilen düşünişip bilmänsoňlar, 1038-nji ýylda Täk galanyň töwereginde seljuklar bilen Gazna döwletiniň ýygynynyň arasynda ilkinji söweş bolýar. Söweşde seljuklar ýeňiş gazanýarlar. Soň Sarahs töwereginde bolan söweşde hem ýeňiş ýene seljuklaryň paýyna düşýär. 1040-njy ýyldaky Daňdanakan söweşi bolsa, seljuklara beýik Seljuk döwletini getirýär.

Bu ýeňiş olara ata ýurduny ömürlik gaýdyp berýär.

Söweşden soň, Maryda bolan uly türkmen gurultaýynda döwlet yglan edilip, oňa Togrul beg hökümdar, Çagry beg serkerde hökmünde bellenilýär. Soltan Togrul beg Reýde (hökümdarlygy 1040 — 1063 ý.), Horasan hökümdary Çagry batyr (hökümdarlygy 1040 — 1060 ý.) Maryda galyp, iki dogan gaty agzybir döwleti dolandyrýarlar.

(225-nji sah.)

Mähriban watandaşym, beýik türkmen ogullarynyň — Muhammet Togrul begiň, Dawut Çagry batyryň, Alp Arslanyň, Mälik şanyň, Soltan Sanjaryň döreden döwletleri, gahrymanlyklary, mertlikleri, parasatlylygy, özlerini bütin yslam döwletleriniň soltany diýip yglan etdirişleri deňi-taýy bolmadyk wakadyr. Türkmen halkymyz üçin ol beýik şahslar barada aýratyn kitaplar, maglumatlar ýazylmalydyr. Guwan, türkmenim, aslyňa!

(227-nji sah.)

Beýik seljuk türkmenleriniň döwletini esaslandyran Dawudyň hem Muhammediň ruhy atlary-da — bürgüt atlary — Togrul we Çagry boldy. Şol döwürde symrug hem humaý guşlary türkmen ruhunyň daýançlary bolupdy.

(229-njy sah.)

Danalykda danyşment bol, Pyragydyr Gorkuda,
Batyrlykda — Alp Arslana, Çagry bege, Togrula.
Yzdan ýörmek gelişmez Oguz hanyň kowmuna
Türkmeni beýik türkmen edip biljek — türkmendir!

(303-nji sah.)